Ekainaren 11n Burdinazko Gerrikoa erasotzen

Ekainaren bigarren ostiralean Bilbora ekialdetik hurbiltzen dira altxatutako militarrak, Burdinazko Gerrikoa apurtu nahian, Egunak larunbateko alean sei zutabetara esaten duenez:

Arerioak joaldi indartsu ta gordiña asi eban atzo Bizkargi'tik Fika alderantz

Goizetik asi zan artilleriagaz eta iñoizkorik egazkiñik geien erabilli zitun gure mendiak suagatu ta sututen.- Gure gudariak zindoki eutsi ta arerioari indarraldiak egiten ausartu ziran.- Lemona aldean gure aldetik izan ziran egiñiko joaldiak. Orduña'n gure artilleriak nasaitasunik ez eutson emon arerioari burrukaldirik egitko.
Paxisten egazkin suagalari bi jo ta lurreratu ziran kañoien bidez

BESTE EGUNKARI BATZUTAN
Frente norte edo Euzkadiko frontea zeritzon horretaz, berri gehiago topatu ditzakegu beste argitalpen batzutan; adibidez Madrileko Liburutegi Nazionalean daudenetan, edo Donostiako kultur zerbitzuetan; kasu bietan zenbait argitalpenen erreferentziak aurkitu daitezke, Bilboko egunkarietan, tamalez eta bortizki, ematen jarraitu ezin izan zutenak.

GAZTELUMENDIKO GORDELEKUA
Aitor Miñambres, Santxo de Beurko elkarteko kideak, Gatelumendin egon ziren gudariak jasan zutena azaltzen saiatzen da.

Bizkargin gudariak aurrea hartzen

Larunbateko berriak aurkitzen ditugu maitzaren 16eko Eguna egunkarian. Frontea Bilbora hurbilduz doa, batipat Burdinezko hesi ospetsu horretara: Bizkargi Larrabetzu gainean dago; eta bertan aurkitzen da Gaztelumendi: fasistek aukeratutako puntua. Eta horrez gain, Mungialdean Sollube ere sutan dago: airetik eta itsasotik erasotzen! Honela adierazten du Egunak:
Gure gudariak aurrea-artzen asiak dira Bizkargi'n
Atzo egin ziran joaldi ta burrukaldi guztiak gure aldetik asiak eta eroanak izan ziran.- Arerioa tontortxu bat gure gudariei laga bear izan eutsan, onein indarrari eutsi ezinda.- Sollube gogorki suagatu eben paxistak egazkiñekaz eta itxasotik.
Eta indarren ezberdintasuna nabarituz, alemanen eta italiarren hegazkinen triskantzak non nahi azaltzen dira: begira kronistaren detaileak:
EGAZKIÑAK
Beti lez paxiten egazkiñak.
Sollube'n gogor. Bonba batzukaz ezer egin izan ebenean, su-emoleak jaurtiten asi ziran. Bardin Bizkargi'n.
Orrez gañera gudaratzetako toki ugari suagatu zituezan, bereziki gure gotorklekuak egiñak dagozen tokiak.
Areta, Arrankudiaga, Laudio eta abarretan bonba ugari jaurti zituen, bidera gogotsuen. Larogei bonba inguru izango dira inguru oneitan ler egin ebenak.
Egazkin bat lurrera jausi ete zan esan dauskue. Ziurtauteko alegiñak egin ditugun arren, ez dogu lortu. Gorbea'ren atzeko aldera erori zala diñoenak billatu doguz inguru oneitan. Baña agintarikaz gai onetzaz itz egin dogunean ezenkien ezer.

Maiatzaren 13an Bizkargin joaldi gordinak

Maiatzaren 13an, astearteko joaldien berri ematen du Eguna Egunkariak: Bizkargi'n joaldi gordiñak egiten dira
Arerioak gogorki joten jarraitu eabn alde orretatik, baña gure mutillak eutsi ta atzeratzen dabe. Paxisten egazkiñak izkallazkarez Zornotza suagatu eben.- Sollube'n bost bidar arerioak jo ta bostetan atzeratu.- Gure egazkiñak Bizkargi mendian ibilli ziren eta bonba ugari jaurti zituen.

BERRI ONAK ERE
Egunaren bigarren orrialdean berri on bat ematen dute: Bilbotik irtendako umeak eta atzerriratuak, ondo hartuak izan direla atzerrian: gutxienez txikitxuak ondo egongo dira, hemen bonbak erortzen direna rtean.

Maiatzaren 12an mendiak sutan

1937ko Maiatzaren 12an, Bizkaiko menduak su-ta-gar daudela adierazten da asterarte hartako Eguna egunkarian. Honela azaltzen da lehen orrialdean:
"Bizkargi ingurutan eten barik gudatu zan atzo
Sollube'n aurrerako egunetako joaldi ta aurrerakaden ondoren, mendiaren jaube dira gure gudariak.- Paxisten egazkiñak Yurre eta Gaztelu Elexabeitia erriak suagatu zituezan."

DEFENDATU BEHARRA
Lehen orrialdearen behekaldean, Gerra ZIbila osoan erabili zen argudio bat azaltzen da, esaldi topiko bat azalduz: "Domuit Vasconum".
Egia esan, orduko jaurlaritzak behin eta berriz azaldu zuen ideia da: bortizki agreditzera zetorren arerio baen aurrean defendatu beharrean aurkitu zen herria. Honela argudiatzen du Txingar izeneko kazetari batek:
"Burrukazale ez gara izan; burrukatzera beartu egin gaitue. Egundo be, euskotarrik ez dogu burrukarik asi, iñor menderatzeko asmoz. Gu menderatu naiz etorri izan yakuzanei, orratiño, aurpegia bai emon dautsaguz; sarri askotan izan dogu burrukatu beharra