Mostrando entradas con la etiqueta bizkaia. Mostrar todas las entradas
Mostrando entradas con la etiqueta bizkaia. Mostrar todas las entradas

2017/04/19

Galdutako Udabarria

Galdakaon 1937an Plazakoetxeko errefugioan 14 galdakoztar hil ziren. Pedro Jugok kontatzen digu zehatz-mehatz nola gertatu zen, bera bertan egon zelako,  Moises Jugo y Abasolo bere anaiarekin batera.
Eleizako liburuan begiratuta, Jose Mari apaizaren laguntzarekin, Maiatzeko egun beltz horretan, 14 pertsona hil ziren errefugioan, argazki hauetan ikusi daitekenez.
EL DÍA NEGRO PARA GALDAKAO
El día más negro de esa primavera fue el 19 de Mayo; tras oír las sirenas que avisaban de la llegada de los aviones, muchas mujeres y niños se refugiaron como de costumbre en el túnel de Plazacoeche. En realidad era una cueva porticada, que cubría el río de Basabe, desde la trasera del antiguo cine hasta la casa de los Guerediaga, lugar en que desembocaba al Ibaizabal, cerca de la parada del tranvía y de la taberna de Totorica.
Esa mañana había venido el biplano que llamaban “el alcahuete” a fotografiar las posiciones enemigas, y tras unas horas, la escuadrilla de bombarderos acertó a taponar las bocas del refugio con sendas bombas.
El resultado 14 personas muertas “a consecuencia del bombardeo”:
  • 3 niñas de tres, cinco y seis años (dos de ellas hermanas) y
  • 1 niño de un año
  • 3 madres que cuidaban a sus criaturas y que murieron junto a ellas
  • 1 mujer joven de 17 años que murió junto a su madre
  • 2 chicos jóvenes de 11 y 15 años: el primero era el hermano de Pedro Jugo, Moisés
  • 4 mujeres adultas, de 35, 51, 56 y 87 años
En este vídeo podemos encontrar los testimonios y reflexiones de 12 personas que vivieron y han profundizado sobre aquella Primavera Perdida.

PARA SABER/HACER MAS:
  1. Lee la Guía de la Propuesta Didáctica con la letra de la canción y su traducción.
  2. Puedes descargarte el DVD (imagen .ISO) y grabarlo en tu ordenador para verlo tranquilamente  y comentarlo con tu familia o amistades.
  3.  Repasa los datos de los libros de fallecidos durante los años 1936 y 1937 de la Iglesia de Galdakao.
  4. Mira las fotos sacadas del documental: compártelas con quienes puedan estar interesados en neustra historia 
  5. Lee la Nota de Prensa que resume las ideas fundamentales del proyecto 
  6. Difunde el vídeo-resumen del documental Galdutako Udabarria ;-)

2010/07/18

Uztailaren 18an Maria Luisaren urtebetetzea

Maria Luisa Bengoak uztailaren 18a ondo gogoratzen zuen eguna da: bere urtebetetzea ospatzen zuelako. Gaurko egunez 90 beteko lituzke, duela gutxi zendu ez balitz. Bere alaba Marisari esker elkarrizketa interesgarri bat grabatu genuen, Maria Luisaren txikitako oroimenak jasoaz: nola hasi zen ikasten, institutura joaten zenekoa, 1934ko grebak izan zireneko gorabeherak... edo 1936ko urtebetetzea ospatzeko Arraiz mendira joan zirenekoa. Hona hemen 9 minututan emakume kementsu honen gaztaroaren laburpena, bere familiari opari gisan egina.

2010/06/19

Ekainaren 19an Bilbo liberatuta?

1937ko Ekainaren 19a larunbata zen, aurtengoa bezala. Francoren militar altxatuak, Alemaniako eta Mussoliniren italiar ejerzitoen laguntzarekin, Bilbora sartu ziren, hiriburua liberatuz, beraien esanetan. Madrileko ABC egunkarian topatzen dugu erreferentzi hau, bertako periodikurik ez baita inondik agertzen:
Bilbao. El Nervión divide la villa invicta, separando sus dos grandes núcleos de población, viejo y nuevo.Esta vista que publicamos (una de las mas características y pintorescas) resume la actividad marítima de Bilbao, con sus muelles de atraque finales: Ripa a la izquierda, y el Arenal, a la derecha. Al fondo la Casa de la Villa silueta su fina torrecilla municipal. Tras ella el monte archanda. Del otro lado del monte los hijos de Aitor afirman su milenario amor a la Libertad, derramando su sangre generosa en el valle de Asúa, impidiendo que el odioso invasor asome sobre la villa.

ASTELEHENEKO ALEAN
Bi egin pasatu beharko dira, asteleheneko alean, Bilboko azken berriak agertzeko:

2010/06/02

Ekainaren bigarrena egun baketsua

Ekainaren bian eguraldi txarrari esker, egun baketsua pasatu zuten Bizkaia aldean Eguna egunkariak osteguneko alean dioenez:
Egun baketsua atzokua eguraldi txarretan
Mungia ingurutan joaldi txiki ta ariñak egin ziran gure mutillen aldetik, arerioa zirikatu ta zigortuteko asmoz. Joaldiotan arerioak galtze ugari izan zitun.- Beste guda oin guztietan bake

2010/05/29

Maiatzaren 29a garaipen eguna

Maiatzeko azken larunbata garaipen eguna izan zuten gudariak. Gutxienez horrela dio igandeko Eguna egunkariaren izenburuak:
ATZO ETENGABEAN JARDUN ZUTEN ALEMANIAR egazkiñak, baña gurenda-egun izan zuten gure gudari kementsuak.
Iñork iñoiz kemenik agertu izan badu, guretarrak atzo agertu zuten. Sei gudari igaro gure artera.

FRONTEAREN BERRI
Gauero eman ohi zuten partearen bidez, jakin dezakegu nola dauden gauzak toki ezberdinetan; baina informazio zehatzagoa dugu, pasatu diren paxisten gudarien jatorriarekin. Irakurri arretaz datuok:
Iparralde gudoñak (Bizkaia)
Zornotza'ko sailetan arratsaldean joaldi gogorra asi dabe asladariok eta euren egazkin eta artilleriak asko lagundu deutsenarren, gure indarrak bizi-bizi eutsi eutsen eta joaldiorrek motz egin eban.
Erdiko gudoñetan (araba) eta Egoaldeko gudoñetan (Burgos) lengo senean.
Merida errekimentuko 35'gn zenbakiko gudari bi etorri dira guregana Gamiz aldetik; Sizilia Errekimentuko 7'gn beste gudari bi Bizkargi'tik eta Bailen Errekimentuko 24'gn zenbakiko beste gudari bi Barazar aldetik

2010/05/24

Maiatzaren 24an Arratian gogor

Maiatzaren 24ko berriak irakurtzen ditugu 122garren Eguna egunkarian: Arratia bailaratik aurreratzen dabiltza Bilboratnza, gero ta gertuago. Honela dio
Dima ingurutan gogor egiten jarraitzen dau arerioak
Gure mutillak, baña, kemnez ta zindotasunez beterik, eragozpenak eta esiak ipintzen jarraitzen dautse

2010/05/15

Bizkargin gudariak aurrea hartzen

Larunbateko berriak aurkitzen ditugu maitzaren 16eko Eguna egunkarian. Frontea Bilbora hurbilduz doa, batipat Burdinezko hesi ospetsu horretara: Bizkargi Larrabetzu gainean dago; eta bertan aurkitzen da Gaztelumendi: fasistek aukeratutako puntua. Eta horrez gain, Mungialdean Sollube ere sutan dago: airetik eta itsasotik erasotzen! Honela adierazten du Egunak:
Gure gudariak aurrea-artzen asiak dira Bizkargi'n
Atzo egin ziran joaldi ta burrukaldi guztiak gure aldetik asiak eta eroanak izan ziran.- Arerioa tontortxu bat gure gudariei laga bear izan eutsan, onein indarrari eutsi ezinda.- Sollube gogorki suagatu eben paxistak egazkiñekaz eta itxasotik.
Eta indarren ezberdintasuna nabarituz, alemanen eta italiarren hegazkinen triskantzak non nahi azaltzen dira: begira kronistaren detaileak:
EGAZKIÑAK
Beti lez paxiten egazkiñak.
Sollube'n gogor. Bonba batzukaz ezer egin izan ebenean, su-emoleak jaurtiten asi ziran. Bardin Bizkargi'n.
Orrez gañera gudaratzetako toki ugari suagatu zituezan, bereziki gure gotorklekuak egiñak dagozen tokiak.
Areta, Arrankudiaga, Laudio eta abarretan bonba ugari jaurti zituen, bidera gogotsuen. Larogei bonba inguru izango dira inguru oneitan ler egin ebenak.
Egazkin bat lurrera jausi ete zan esan dauskue. Ziurtauteko alegiñak egin ditugun arren, ez dogu lortu. Gorbea'ren atzeko aldera erori zala diñoenak billatu doguz inguru oneitan. Baña agintarikaz gai onetzaz itz egin dogunean ezenkien ezer.

2010/05/14

Bakio ingurutan ondamendia maiatzaren 15ean

Ostiralez, kostaldetik Bilborantza mugitzen doaz Molaren tropak, Mungia inguruan. Horrela adierazten du Maiatzaren 15eko egunak:
Ondamendia aurkitu eben atzo arerioak Bakio ingurutan
Artilleriaz ta egazkiñekaz bide zabalduta ebala uste izan ebenean, gudariak aurrerantz bialdu zitun, baña oneik eriotzea bilatu eben.- Sollube aldean arerioak gogor jo eban azken-orduan.- Iru gudari gure aldera
Beheraxeago badugu azalpen teknikoa, ofizialki adierazita:
EUZKADI'KO GUDA ZAINGOAK ATZO GABEKO AMARRETAN EMANDAKO AGIRIA
Iparralde gudoñak (Bizkaya)
Arratsaldeko azken-orduan arerioak talde ugariz ekin dio Bakio-inguruan, tankeak lagun dituztela; guretarrak egoki ta kemenez eutsi dio tankeetako bi apurtu ta kalte aundia egin.
Sollube-inguruan paxistarren artilleri, egazkin eta gudontziak etengabeko ekiña izan dute, gure kañoiak egoki menderatuaz; gure guda-esiak ez dute arduradun aldakuntzarik izan. Guda-oin ontako beste inguruetan ezer aipagarririk ez da izan.
Erdiko gudoñetan (Araba)
Artilleri-burruketa, paxistarren egazkiñak, ondorenik lortu gabe gure guda-esiak suagatu eta astinduaz.
Egoaldeko gudoñetan (Burgos)
Gure artilleriak egoki astindu ditu arerioaren guda-esiak; ez du erantzun arerioak.
Numancia zaldizko taldeko bi gudari igaro dira gure artera, eta Orduñatik errekete bat; izkilu ta guzti etorri dira irurak.

2010/04/23

Apirilaren 23an hegazkinak sutan

Apirilaren 23, ostiralez, aurreko osteguneko borroken berri ematen du Eguna egunkariak. Honela dio:
"Mendietan eta urietan, egazkiñen burruka biziak
Gure egazkiñak paxisten suagalari bat lurreratu eben Elgeta-Elorrio bitartean egindako burruka baten; Bilbao ingurutan beste bi suz bete eta galdu.- Bata "Heinkel" erakua, itxasoan jausi zan; bestea itxasertzean.- Gure aldetik bat galdu gendun.- Elgeta'n lez Karraskain'en, arerioak zigor ederra artu eban!
Egia esan, indarrak ez zeuden simetrikoki banatuta: jaurlaritzak hegazkin txiki gutxi batzuk zituen artean (kazabonbardero edo moskito deitzen zirenak) Francoren tropek alemaniako eskuadrila piloa zeukaten lagun.

SAN JORDI EGUNEKO LEKUKO BAT
Mikel Garmendia, pertsona sutsua eta gudari gartsua, frontean egon zen egun horietan. San Jordi egunekoa izanik, bere testigantza dakargu gaurko egunez, oroimen bat bezala. Maite Goñiren laguntzarekin lortutako lekukoa da Mikel, gaurko egunez 95 urte betetzen dituena.

2010/04/21

Apirilaren 21ean kemen eta indarra

Asteartez kemena eta indarra dira nagusi Eguna egunkarian.
Aurreko egunetako gertakizunei erantzun bat bezala honela aldarriaktzen du lehen orrialdeak:
EUZKO GUDA-OÑETAN
Gure gudarien kemen eta sendotasunarekin indarra.
Arerioa arro jagi zan Elgeta aldean; bere mutillei aurrera egiteko agindu eutsen; milla ta bosteunen bat ausartu ziran eta betiko jausita geratu ziran.

Ondoren toki garrantzitsua emanez, eta argazki batekin lagunduta, Bretaina Handitik etorritako itsaontzia aipatzen dute: "Seven Seas Spray" ontzia eragozpen barik sartu zan atzo Bibbao'n"

2010/04/15

Apirilak 15ean Saibigainen

Apirilaren 15eko Eguna egunkarian, mendietako borroken oihartzunak datoz.
Honela idazten dute Urkiolako Saibigain mendiaren inguruetan gartatutakoaz:
Sebigan mendia oso-osorik gurea da.
Joaldi bero, gartsu eta indartsu baten ondoren areriora bertatik atzeratu al izan eben gure mutilak.- Arerioak bere igeskadan, illak batzeko astirik ezeban izan eta berak erabillazan armak guretzat laga ebezan.- Eguraldi txarra eta zazkarra gure mendietan.- Origaitik guda oñik geienetan bakea egon zan eta aspaldion ezagutu ez dan lako ixiltasuna

2010/04/11

Apirilaren 11an joaldi beroak

Igandeko Eguna egunkarian gudarien joaldiak agertzen dira azpimarratuta, arerioek galduta lekuekin batera.
Lasaitasuna komunikatzeko udako eta neguko argazkiekin osotzen dute lehen orrialdea igande horretan. Honela dio:
EUZKO GUDA-OÑETAN
Gure gudariak, joaldi beroetan, leku ugari kendu eutsezan arerioari.
Paxistak egazkin barik, ez dabe adorerik eta indarrik gure mutillen joaldiei eusteko.- Lekeitio, Elgueta eta Elorrio aldetan alde bietako artilleri-joaldiak.- Eibar'tik Soraluze'ko guda tokiak suagatu ziran.- Paxistak nekatuta eta makalduta dagoz."

2010/03/31

Asteazkenean Durango berri bihurtu zen

1937ko Martxoaren azken egunean Durango bihurtu zen berriaren iturri. Hemeroketan ez dugu egun horretako alerik ikusi. Baina biharamoneko egunkarian deskripzio zehatzak datoz, asteazken horretan gertatu zenaz. Egunaren transkripzioa GoogleDocsen aurkitu dezakezu

LEKUKO BATEN KONTAKIZUNA
Andikonako bere baserrian egon zen Pilar, hegazkinak hurbildu zirenean. Ikus/entzun Pilar Lazpitaren gogoeta-oroimenak, zorigaitzeko egun horretaz.


EGUNAREN LEHEN ORRIALDEAN
Apirilaren leheneko Eguna egunkariak honela dio:
EGAZKINAK DATOZ
Ane Deunaren torre zarreko kanpayak ots egin eta zurtasuna iragarri dabenian, durangar asko oyean dagoz.
Beste asko, emakumiak batez bere, eleizetan bananduta Goki Jaunari eguneko otoitzak egin eta meza deuna entzuten. Gure kistartasuna ez bai'da oraindik galdu, sendotu eta bizitu baño.
Kanpayak entzun arren askok jaramon gitxi egin dabe, bestetan lez orriak jaurtitn etorriko zan egazkin banakaren bat izango dalakuan.
Baña bat ez, iru, sei, amar, amairu egazkin agertu dira Otxandiano-Elgeta mendien artetik.
Zarrapada bizia erria. Itsumustuan asko nora jo jakin ezinda.
Eleizetan dagozanak euretan geratu dira.
Kapantorreko erlojuak saspi ta erdiak jo ditu.

2010/01/06

Erregeen eguneko Eguna opariekin

1937ko urtarrilaren 6an Errege eguna ospatzen zen ere. Baina bestelako opariak izan zituzten Bilboko biztanleek. Eguna egunkariak triskatza askoren erruduna zehazten zuen: Alemaniako gudarostea Frankoren laguntzaile gartsua izan zen. Eta honela idatzi zioten atariko orrialdean:
EGUNON
Aizetik, itsasotik eta lurretik ari da oraingoan Alemani' Espania'ko, Katalunya'ko eta gure Euzkadi'ko gobernueu gua izugarria egiten. patsisten alderditik ez da ikusten gaur besterik, alemanitarrak baño; eurak dira alderdi aretan agintzen dabenak eta guda anker au aurrera ta aurrera daroenak

BONBARDAKETEN ONDORIOAK
Lehen orrialdean ere Iturribide kalean eta Erandiko etxeetan gertatu ziren ondamendiak azaltzen diren, argazki banatan.


Gehiago jakin nahi baduzu:

2009/07/18

Gerra Zibila hasi zeneko berria

1936ko uztailan Gerra Zibila baino militarren ohiko kolpe labur bat izango zela uste zuten gehienok: politikan sartuta zeudenak eta aurreko urteetako trajektoria ezagutzen zutenek behinik behin.
KOLPE MILITARRAREN BERRI
Igande goizean mezara joan zirenak ere, bidetik jakin zuten mugimendu hoien berri: Galdakaon adibidez, Victor Bengoetxea bere aitarekin Abusun topatu zituen miliziano euskaldun batzuk eta horrela esan zioten:
Ez dakizue gerreak urten dauela?
Entzun kontakizuna Victorren hitzetan, merezi du eta:

2009/07/16

Aurelio Arrilaga Asterrikakoa

Aurelio Arrilaga Asterrikan jaio zen 1.923an; eta Berriatuako auzo horretan bizi zen Gerra Zibila hasi zenean. Errepublikaren kontra altxatu ziren militarrak Ondarrura sartu zirenean, urriaren hasieran, gerrako frontea Asterrikan egonkortu zen, negu osan zehar, Berriatua eta Markina inguruan.

ESKERRAK SORKUNDERI
Bideo hau egiteko Sorkunde Txurrukaren laguntza baliotsua izan nuen, bere osaba elkarrizketatzeko eta gaiak ateratzen joateko, bertoko euskara hobeto ulertzeko pistak emateaz gain. Mila esker Sorkunde!

2009/07/15

Teresa Garatea Natxituakoa

Teresa Garatea Natxituan jaio zen 1917 urtean. Bizimodua bertan egin zuen, eskolara joanez, jaietara irteten... baina goiz bueltatzen zen etxera, beti ere: gurasoak bestela...
1937ko Apirilaren bukaeran, Gernika bonbardatu eta gutxira, milizianoak erretiratzen ikusi zituen gau batez, Natxituako mendietarik.
Teresa biharamunean, egunero bezala, esnea saltzera joan zen bere astoarekin eta... soldadu alemanek erosi zioten den-dena, litroa pezeta batean ordainduz noski! Iraupena: 4:59

ESKERRAK FERNANDORI
Grabaketa hau Teresaren senide den Fernando Garatea matematikako irakaslearen laguntzarekin egin nuen. Irakaskide eta lagun honi beraz mila esker!

2009/07/09

Floren Uriarte Zeanurikoa

Floren Uriarte Zeanuriko Ipinan jaio zen 1920 urtean. Eskolan Bera de Bidasoako andereño bat euki zuen, ikasleak kaputxinoetara eraman nahi zituela. Eta apaiza gogor xamar aritzen zen dotriña ikas dezaten. Hamasei urtekin lan bila joan zenean, "gerra mugidu" egin zen eta... lanik gabe gelditu! Gerra Zibilaren erdian soldadu eraman zuten, 1938an Logroñora deitu zutelako, eta sei urte beranduago, itzuli zen etxera?
Non gelditu ziren Florenen urterik onenak? Udaberri Galdu bat izan zen beretzat denbora guzti hori.
Kontuen artean eta kantuen artean, horrela aitortzen digu berak. Iraupena: 9 min.
ESKERRAK:
Elkarrizketa hau Arratia institutuko irakaslea den Angel Larreari esker burutu da.

2009/07/08

Txanton Piperri Zeanurin

Floren Uriarte, Ipinako semeak, Txanton Piperri abestia kantatzen du, Zeanuriko bertsioan. Berak eta bere familiak, baserriko lanak egiten zituzten artean, artoa zuritzen zuten artean, eta goseari entretenitzeko asmoarekin, honela kantatzen zuten. Iraupena: 3:48

ESKERRAK:
Abesti hau Arratia institutuko irakaslea den Angel Larreari esker grabatu da. Angel IKABIL proiektuaren arduraduna da ikastetxean.

2009/07/07

Benigna Olabarrieta Lezamakoa

Benigna Olabarrieta Lezaman jaio zen 1924 urtean, Goitioitza auzoan. Bere familian 12 senide ziren, eta aitak etxe bat eraiki zuen, auzokoen eta familiakoen laguntzarekin.
Non? Gaztelumendi azpian. Gerra Zibila hasi zenean "gorrien kuartela" bihurtzeko agindua jaso zuten eta etxetik alde egin behar izan zuten. Frontea hurbildu ahala, etxetik ezezik, herritik ere alde egin behar izan zuten, 1937ko ekainaren 12an, San Antonio besperan. Frontea Santanderrera pasatu ondoren, etxera itzuli eta zer topatu? Benignak berak kontatzen digu den-dena. Iraupena: 9 min.