Hegazkin estrategia: dana txikitu

ALEMANIARREN AGINDUA: TXIKITU!
Igandeko Eguna egunkarian bigarren orrialdean, basatikeriaren arrazoi bat aurkitzen dugu:

Erresuma batuko agintari baten ahotan Mistress Mannig Inglaterrako armadaren agintariaren esanetan, hain zuzen ere:
Ingalandar Egazketa-Zaingoko ordezkari baten azalpen jakingarriak.- (Aidetik lurrean igitzen dan guztia txikitzeko agindua dute alemaniar egazkinlariok")

Mistress Manning eta Espinosa jaunak urrutidatzi begiko bana zuzendu diote alkarri.- Laister da berriro HABANA itxas-ontzia erbestera bidean
ZEHATZ ETA MEHATZ
Izenburuaren azpian datu askorekin aipatzen da nork eta noiz esan dituen halakoak, eta zeintzuk dira hori jakiteko arrazoiak. Hona hemen zehaztasunak:
Lendakaritza-Zaingoko Atzerri arazoetako arduradun Mendiguren jaunak, ingalandar Egzaketako ordezkari batek egindako azalpen jakingarri batzuen berri eman zigun bertaratu giñan izparrkarioi. Mister Mackinnon da ordezkari ori. Ona hemen azalpenok:
Loreilla'ko 23'gnez. Bilbao'ratu nintzan eta 28'gnez. atera. Erraztasun guztiak eman zizkidaten euzkotar agintariak. Guda oiñak ikusten izan nintzan eta uri gaiñetik zear egazkiñak egiten zituzten ainbat zearkada neure begiz ikusia naiz. Neuk eta neure begiz ikusi ere ikusi ditut alemaniar egazkiñak, "Heinkel III" tajukoak eta "Heinkel 51" eizakoak.
"Heinkel III" ilara bateko egokoa da eta "Janes,,'en batetik besterako artu-emanetarako erabiltzen dituzte. Amar lagunentzat du barruan leku eta 214 milletako joaldia orduko eta 930 milletako ibil-bidea. Nik ikusi nitun egazkiñok gudarako tajukoak ziran. Egazkiñotako batek urratu dezake Alemania'tik España'ra bitarteko bidea Erroma-zear.
Neuk neurez itz egin nuan egazkiñotako pilotuetako batekin. Hans Joachim Wandel'ekin, eta berari leporatu zioten epaian ere an nintzan. Irakurri nuan bere egunerokoa ere; bertako oar batek dioenez, jorraila'ko 22'gnez. atera zan Berlin'dik Erroma'rako.
Gernika'ko abade batekin itz egin nuan eta "Heinke III" bat ezagutu zuana esan zidan. Gernika suagatu zuten ainbat egazkiñen artean "Heinkel III" bat beiñikpein begiz jo zuan abade orrek, orduraiñokoan ikusitako "Heinkel 51" tapikoen itxurik ere ez zuan-eta. "Heinkel III" aitatutakoak erraz urratu dezake egaz Alemania'tik España'ra arteraiñoko bidea. Alemaniar egazkinlariok erruki gabe suagatzeko agindua dutenen ezpairik ez det. Wandel'ek zionez, lurrean igitzen zan guztia aidetik ametrallatzeko agindua dute alemaniar egazkinlariok

Maiatzaren 29a garaipen eguna

Maiatzeko azken larunbata garaipen eguna izan zuten gudariak. Gutxienez horrela dio igandeko Eguna egunkariaren izenburuak:

ATZO ETENGABEAN JARDUN ZUTEN ALEMANIAR egazkiñak, baña gurenda-egun izan zuten gure gudari kementsuak.

Iñork iñoiz kemenik agertu izan badu, guretarrak atzo agertu zuten. Sei gudari igaro gure artera.

FRONTEAREN BERRI
Gauero eman ohi zuten partearen bidez, jakin dezakegu nola dauden gauzak toki ezberdinetan; baina informazio zehatzagoa dugu, pasatu diren paxisten gudarien jatorriarekin. Irakurri arretaz datuok:
Iparralde gudoñak (Bizkaia)
Zornotza'ko sailetan arratsaldean joaldi gogorra asi dabe asladariok eta euren egazkin eta artilleriak asko lagundu deutsenarren, gure indarrak bizi-bizi eutsi eutsen eta joaldiorrek motz egin eban.
Erdiko gudoñetan (araba) eta Egoaldeko gudoñetan (Burgos) lengo senean.
Merida errekimentuko 35'gn zenbakiko gudari bi etorri dira guregana Gamiz aldetik; Sizilia Errekimentuko 7'gn beste gudari bi Bizkargi'tik eta Bailen Errekimentuko 24'gn zenbakiko beste gudari bi Barazar aldetik

Maiatzaren 28an Espainiako berriak

Ostiral 28eko berriak irakutzen ditugu Eguna egunkariaren larunbateko alean. Erasoak oso bortitzak eta odoltsuak ziren Bilbo inguruko herrietan, eta ondo zetorkien beste nonbait izandako berri onekin hastea. Horregatik Andaluziako uretan gertatutakoak edo Catalunyan egindakoak ateratzen ditu lehen orrialdean:
Españar gudako izparrak-eta

Errepublikar egazkiñak "Baleares" paxisten ontzia suagatu eben

Gudontzi ori Cadiz'era sartu zan estu ta larri, kalte andiekaz.- Joaldi bulartsuen ondoren, Esplegueras erria artu eben errepublikar gudariak eta Saelices eta Ribas'en aurrez-aurre geratu ziran.- Uri oneik laster eskuratzea ba'daike.- Catalunya'ko egazkiñak Fuentes del Ebro eta Hueska'ko guda-tokiak suagatu zitueza"

GUDARI OSPETSU BATEN HILETA
Irabazteko esperantza ez galtzeko izenburuaren ondoan, gudarien buru izandako Iñaki Aranaren hileta elizkizunak agertzen dira argazki eta guzti:
Aranegun ospatu zan Portugalete'n Arana'tar Iñaki gudalburubaren obiratzia. Euzko-Gudarozteko zuzendari ta Euzko-Alderdiko agindariak antxe ixan ziran, ain adoretsua ixan zan euzko-gudariari azken agurra egiten. Argazki oneitan ikusi daikezubenez, ikusgarria ixan zan egingo ilun ori, gudari ta errikide ugari bertaraturik. Aintza Euzkadi'ren ziñopai.

Maiatzaren 27an arerioa atzerantz

1937ko Maiatzaren 27ko berria, arerioa atzeratnza joan behar izan duela da: gudariek kontra-erasoekin, gutxienez bi frotetean posizioak atzeratu behar izan dituela dio Eguna egunkariaren ostiraleko alean:

Mungia eta Orduña ingurutan gure gudariak atzerantz eragin eutsen arerioari

Orretarako burruka gordiñak egin bear izan zituen Orduña aldean.- Mungia ingurutan ezin izan eben eragozpen indartsurik ipiñi, gure mutillak orretarako aztirik emon ez eutselako.- Atzoko joaldiak eurrerakada barrien asiera izan behar dabe. Gure egazkiñak mendietan eta arerioarenak erri baketsuak suagatzen.
Amabost guradi etorri ziran gure artera paxistei iges egin ondoren

Maiatzaren 26an artileria eta hegazkinak

Maiatzaren 26ko berriak osteguneko Eguna egunkarian aurkitzen ditugu: Burgos eta Arabako mugetatik erasotzen datoz Francoren tropak. Honela dio izenburuak sei zutabetara:
Orduña - Baranbio aldean indartsu gudatu zan atzo
Arerioak egun guztian ekin autsan gure esiak eta gure lurraldeak artilleriz eta egazkiñez joteari, baña bere guraririk ez eban lortu.- Gure mutillak zigor ederrik leporatu eustsen.- Bizkai'ko guda-oñetan ez zan joaldirik eta burrukarik egin.- Iru gudari gure atera, paxistei igesi

Maiatzaren 25ean bare eta baketsu

Maiatzaren 26ko Eguna egunkarian, astearte hogeitabosteko berriak agertzen dira sei zutabetara zabal-zabalik:

Egun baketsua izan gendun atzo gure mendietan

Aurrerako egunetako joaldietan arerioak artu eban zigorrak, atzoko barealdia eragin eutson, indarrak batzeko behar ba'da. Dima-Yurre ingurutan bakea.- Goizaldean, oraindik illun zala, zaratarik izan zan Jata'ren oñetan. Pusildun paxistak, baña, ez eben urten euren esietatik, guree mutillak ezeutselako laga olakorik egiten.- Alemaniar egazkiñen basatikeriak
Badirudi arerioak bakarrik sufritzen dutela: gure mutilak behin eta berri agertzen dira indartsu eta kementsu.
BIGARREN ORRIALDEAN OSASUNARE ALDE
Garbitasuberako eta jan ahal izateko gaien banaketa agertzen da bigarren orrialdean:
Erriaren osasun-alde behar diran neurri guztiak artuko dira aurrez.
Datorren larunbatez jaboi eta margarina, ta 29, 30, 31'gn egunez moskatel banaketa egingo da.
Izparrik gutxi jaso gendun atzo zaingoetan.

EGUNKARIAREN LAUGARRENEAN
Eta azken orrialdean, Bilboren balio estrategikoa
Ona emen "Sept" aldizkingian idoro dogun lan egoki ta garrantzitsu bat: "L'europe Nouvelle"k darakiuskunez Ingalaterra'ren izkillu-geitza dala'ta, Alemaniako guda izkillu-gintzarako dabezan eragozpenak laterrien artean gorabera andiak sortu daikeez.

Maiatzaren 24an Arratian gogor

Maiatzaren 24ko berriak irakurtzen ditugu 122garren Eguna egunkarian: Arratia bailaratik aurreratzen dabiltza Bilboratnza, gero ta gertuago. Honela dio

Dima ingurutan gogor egiten jarraitzen dau arerioak

Gure mutillak, baña, kemnez ta zindotasunez beterik, eragozpenak eta esiak ipintzen jarraitzen dautse

Maiatzaren 23an Abisiniako gerra

Eguna egunkarian, igande 23an nazioarteko aipamena aurkitzen dugu hirugarren orrialadean:
Gure gudeari amaya billatu ta emon naiean
Bare-aldi edo arminsticio'rik egingo ete da gudan diarduen erbestetar guztiak kanpora jaurti arteraño? Asmo orixe agertu dautse Inglaterra'ko gobernuak Frantzia, Belgika,Alemania eta Italia'ko gobernueu.- Frantzia eta Belgika'koak gertu.- Italia ukatu? Van Zeeland izentatzen da bitarteko.

ARGAZKIAN BILBAO EZTA ADDIS ABEBA
Italairrak patxadaz zearkatu ebezan Abisinia'ko lurraldiak arrizki andirik barik, ganbelu gañetan. Euzkadi'n ostera, guda-gabe aurreratu benetaikuaz be ezin dabe lortu euren gugaririk. Emen bapo zulatzen dautxez italiarrai euren narru-zarrak.
Eibarren Gerra Zibilaren lekuko bat topatu genuen Jesus Gutierrezen lanari esker, udaberri hartako gertaerak abesti batetan biltzen zituena. Hona hemen Imanol Ortiz de Zarateren kanta.

Maiatzaren 22an gogor Arabako frontean

Igandeko Eguna egunkarian, Maiatzaren 22, zapatuko gertarerak irakurtzen ditugu. Eta gauzak ez daude txantxetarako. Hegoaldeko frontea, hau da, Arabatik Gorbeirantza datorrena gogor ari da jotzen bere estrategia guztia erabiliz: lehendabizi hegazkienen bonbardaketa, ondoren artileria, eta den dena txikituta dagoenean, oinezko gizonak pasatzen dira. Honela deskribatzen du titularretan:

Gogorki jo eban arerioak Arabako guda-onetan

Egazkiñak tokia gertu ta landu eutsen bere joaldi indartsuetarako.- Artilleri ugariz agertu zan eta oñoizkorik tankerik geien erabilli ebazan.- Gure mutillak, orratio, zindoki kementsu ta indartsu eutsi eutsen, zigorrik odoltsuena berari ezarriaz. Itxasertzetik Zornotza ingurutaraño bakea ta bare aldia
Iñoz baiño gogotsuago lagundu bearrean gara gure gudariei

LEHENDAKARIA TROPEKIN ARGAZKIA TA GUZTI
Lehen orrialdean Agirre lehendakariaren bisita baten berri aurkitzen dugu, argazki baten laguntzrekin. Tropen animoak igotzeko, frontetik gertu "errebista pasatzera" edo joango zen, gauzak eta pertsonak nola dauden lehen eskutik jatikteko. Honela dio argazkiaren oinak: "Euzkadiko lendakari agurgarrija, Agirre'tar Joseba Andoni, gure gudarijen adore ta buru-eskeintzak, berak, berenez ausnartu gura ixaten dauz, eta orretrako guda-oñetara lantzian bein osteratxua egin oi-ixaten dau. Ona emen, ostera orreitaiko baten gure lendakari jauna, gudari an_tzo (?), gudalburu batzuk lagun dauzala".

Maiatzaren 21ean joaldirik ez mendietan

Egun batez bakea heldu zela pentsatu dezakegu Eguna egunkariaren lehen orrialdea irakurtzen.
Baina ez da horrela: mendietan joaldirik egon ez zen arren, herrietan hegazkinak bonbak botatzen aritu ziren ostiralez. Hau da, estrategia ez zen militarren kontra tiro egitea, baizik eta populazio arrunta izutzea eta hiltzea. Begira zer dioen sei zutabetara

JOALDIRIK EZ ZAN EGIN ATZO GURE MENDIETAN

Arerioak nekatuta, ezeban burrukarako gogorik agertu. Gure kañoiak paxisten batzaldi bat sakabanatu eben Barazar gañean.- Alemaniar egazkiñak etengabe ibilli ziran egun guztian, guda atzetako erri ta tokiak suagatzen. Gudari bat gure aldera, paxistei igesi.

AZKEN ORRIALDEAREN BERRIA
Egunaren laugarren orrialdean, hirien kontra eta herritarren beldurra sortzeko estrategiaren ondorioak azaltzen dira: itsasontzia hartu eta erbestera doazen famili eta umeen berria aurkitzen dugu: "Euzkotarrak errikatzen Atzo urten ziran 400 ume" esaten du bi zutabetara Egunak.

Maiatzaren 20an gogorki Mungian

Frontea Sollube gainditu eta Mungialdean hasi da hedatzen ostegunez, Eguna egunkarian azaltzen den bezala: orain Fikatik Gaztelumendira hurbiltzen dira gero eta gehiago, ahaztu gabe Bizkargin ere posizioak hartzen ari direla paxistok:
GURE GUDARIAK GOGORKI JO EBEN MUNGIA INGURUTAN.- Arerioari bere tokietatik atzera eragin eutsen.- Fika aldean paxistak burrukaldiak egin aniean agertu ziran, baña gure gudariak laster kendu eutsen gogo ori.- Kañoiak Sabigain suagatzen jardun eben.- Gure egazkiñak Mungia inguruetan eta Sebigain aldean ikusi ziran paxisten tokiak eta gudarosteak suagatzen.

UMEAK ATZERRIRA
Bigarren orrialdean Bretaina handira joandako umeen berriak aurkitzen ditugu: "Atzo gabaz itxas-ontziratu ziran gaur goizez Sauthampton'erakoa artu duten euzkotar gastetxoak.

HIRUGAREN ORRIALDEAN DATUAK & IRITZIAK
Hirugarren orrialdean erasoan datorren ejerzitoaren hildakoak zenbatzen dira: "Bizkaya'n bakarrik ogetalau milla gizon galdu ditue paxistak".
Eta beheraxeago Ernest Hemingwayren iritzia: "Españar eta euzko gudea idazle baten begietan" izenburupean, Madrilen aste batzuk eman ondoren bere ikuspuntua ematen du gerra zibilari buruz, egoera zein den baloratuz.
Errepublikaren egoera bertatik ezagutu eta gero hauxe dio Iparraldeko Fronteari buruz:"Franco buruzagiak Bilbo menderatzea lortzen ba'du, gudateak gutxi gora-bera beste bi urtebetez iraungo du: baña bestela, balitzateke udazken ontaz ala datorren udaberriz amaitzea". Eta premonizio hori gutxi balitz hauxe gaineratzen du: "Gudateak beste girorik artu du oraingoan. Ez da oraingo hau erritarren guda; berenez dan bezalakoxea da gaur egungo gudatea egokirik-egokien eratutatko gudariak diardute orain aurrez-aurre, geroago ta kementsuago ari diran gudari-taldeak, aldia ere euren aldeko dutelarik".

Asteazkenean bonbardaketak non-nahi

Maiatzaren 19an, Bilborako bidean zeuden mendiak, herriak, bideak eta mugitzen zen guztia helburu militar bihurtu ziren. Eta hegazkinen tiroak eta bonbak txikitu nahian gogor astintzen zituzten. Eguna egunkariak ostegunean honela zioen:

Mungia-inguruan jo-aldi gogorra izan zuan arerioak

Jata mendia gogorkiro jo eben alemandar egazkin ta enparau guda-gayak.
Paxistarren egazkiñak betiko odolzalekeriz negarra ta ondamendia etxeratu zuten Barakaldo ta Galdakano'ra

LEKUKOTASUNA
Maria Luisa Bilbao galdakotarra, 11 urte zituela, bertatik bertara ikusi eta sufritu zuen bonbardaketa hori. Honela kontatzen digu berak bizitakoa, bere 4 urteko loba Pilare eskuan zeramala.

Asteartean Zornotzan gogor borrokan

Maitzaren 18an frontea Bilbora hurbiltzen hasia zegoen, mendietatik Ibazabalen ibarrera bajatuz: Amorebieta-Etxano zen bidegurutze preziatua. Eta Francoren ejerzitoak indar guztiak erabili zituen. Honela titulatzen du Eguna egunkariak astearte horri buruz:
Gogorrenik-gogorren jo zuan arerioak Zornotza'n
Alegiñik asko egin zuten paxistak Zornotza ingurutan aurrera egiteko, baño odolez gorri ta gorputz-estalita utzi zitun ango basterrak.
ZORNOTZA'N
Arerioak gogorrenik-gogorren jo du.
Ereñegun itxasotik, aidetik eta legorretik etengabean ekin zioten.
Joaldi gogorra izan du; guretarrak lur zabalari egokiago eusteko, errizuloa utsi ta atzeragoko lekua artu bearra izan du. Egokitasunari begira egin dute ori gure gudariak.
Arerioak urratz bat eman du aurrera Zornotza'ko inguruak, odolez gorri eta gorputz estalita ango basterrak.
Ainbat mendi gailur eta malkarrek ikusi dutena ikusi zuan Zornotza'k.
Arerioaren gizonak-gizon ilotzik pilotuta ikusi zituan eta gure gudari errimeen berdin gabeko adorearen testigu izan zan.

ERREPUBLIKAREN EGOERA
Azken orrialdean toki nahikoa ematen dio Errepublikaren gobernu osotu berriari: plan gogorrak aplikatu behako dituela adieraziz.

Astelehenez eguraldi zakarra lagun

Maiatzaren 17an eguraldia lagun izan zuten gure gudariek, Eguna egunkariak biharramonean azaltzen zuenez:

Eguraldi zakarra bide, bare ta geldirik lotu ziran atzo gure gudariak guda-oin orotan

Erañegun arerioari suagetetako egazkin bat lurreratu zioten gure gudariak.
Erañegungo oldarketa gogor ondoren, guda-esiak gogortzen eman zute guretarrak eguna.- Berriro ekitzeko gertu ta tinko.
AZKENA
Bestalde Egunaren azken orrialdean Errepublikaren gobernuaren egoera izpide orrialde osoan:

GOBERNUA OSOTU EZIÑIK

Largo Caballero jauna ezin osotu al izan eban.- Erkal-lendakariak Negrin jauna aukeratu eban Gobernu-Buru izan eiten eta gobernua osotu egian. Zergatik apurtu zan lengo Gobernua? Komunistarren ezin izan dau Gobernurik osotu Largo Caballero'k.- Guda-Zaingoan Prieto? C.N.T.'koak Negrin jaunaren asmoak onartu ez dabezan zurrumurrua.- Besteiro Valencia'ra

Igandeko Eguna sentipenez beterik

Igandeko Eguna egunkariaren bigarren orrialdean Gernika'ko erriari bertso bat idazten dio ZULOk. Eta aldamenean KAYEKOAk bihotzaren mintzoa adieratzen du. Kayekoak 23 urte betetzen zituen egunean, bere lagunak eta familia ditu bihotzean...
Gerrak ez zuen idazleen etorria agortu! Hona hemen adibidea:
(Gernika'ko arbola'ren eresia-kin)
Guda txar au zala ta
genduan ezagutu
lendik baña geiago
biotzez bai sutsu
Andra Maria eleizan
astero auzpeztu
gudan il dakoari
"requiem abestu"
Gernika'ko erria
dago birrindua
Hitler'en egazkiñak
dana kixkladua
"bakarrik dago zutik
zuaitz zarr sendua
iñoiz baño gurtuago
dauka gaur munduak

Bizkargin gudariak aurrea hartzen

Larunbateko berriak aurkitzen ditugu maitzaren 16eko Eguna egunkarian. Frontea Bilbora hurbilduz doa, batipat Burdinezko hesi ospetsu horretara: Bizkargi Larrabetzu gainean dago; eta bertan aurkitzen da Gaztelumendi: fasistek aukeratutako puntua. Eta horrez gain, Mungialdean Sollube ere sutan dago: airetik eta itsasotik erasotzen! Honela adierazten du Egunak:
Gure gudariak aurrea-artzen asiak dira Bizkargi'n
Atzo egin ziran joaldi ta burrukaldi guztiak gure aldetik asiak eta eroanak izan ziran.- Arerioa tontortxu bat gure gudariei laga bear izan eutsan, onein indarrari eutsi ezinda.- Sollube gogorki suagatu eben paxistak egazkiñekaz eta itxasotik.
Eta indarren ezberdintasuna nabarituz, alemanen eta italiarren hegazkinen triskantzak non nahi azaltzen dira: begira kronistaren detaileak:
EGAZKIÑAK
Beti lez paxiten egazkiñak.
Sollube'n gogor. Bonba batzukaz ezer egin izan ebenean, su-emoleak jaurtiten asi ziran. Bardin Bizkargi'n.
Orrez gañera gudaratzetako toki ugari suagatu zituezan, bereziki gure gotorklekuak egiñak dagozen tokiak.
Areta, Arrankudiaga, Laudio eta abarretan bonba ugari jaurti zituen, bidera gogotsuen. Larogei bonba inguru izango dira inguru oneitan ler egin ebenak.
Egazkin bat lurrera jausi ete zan esan dauskue. Ziurtauteko alegiñak egin ditugun arren, ez dogu lortu. Gorbea'ren atzeko aldera erori zala diñoenak billatu doguz inguru oneitan. Baña agintarikaz gai onetzaz itz egin dogunean ezenkien ezer.

Bakio ingurutan ondamendia maiatzaren 15ean

Ostiralez, kostaldetik Bilborantza mugitzen doaz Molaren tropak, Mungia inguruan. Horrela adierazten du Maiatzaren 15eko egunak:

Ondamendia aurkitu eben atzo arerioak Bakio ingurutan

Artilleriaz ta egazkiñekaz bide zabalduta ebala uste izan ebenean, gudariak aurrerantz bialdu zitun, baña oneik eriotzea bilatu eben.- Sollube aldean arerioak gogor jo eban azken-orduan.- Iru gudari gure aldera
Beheraxeago badugu azalpen teknikoa, ofizialki adierazita:
EUZKADI'KO GUDA ZAINGOAK ATZO GABEKO AMARRETAN EMANDAKO AGIRIA
Iparralde gudoñak (Bizkaya)
Arratsaldeko azken-orduan arerioak talde ugariz ekin dio Bakio-inguruan, tankeak lagun dituztela; guretarrak egoki ta kemenez eutsi dio tankeetako bi apurtu ta kalte aundia egin.
Sollube-inguruan paxistarren artilleri, egazkin eta gudontziak etengabeko ekiña izan dute, gure kañoiak egoki menderatuaz; gure guda-esiak ez dute arduradun aldakuntzarik izan. Guda-oin ontako beste inguruetan ezer aipagarririk ez da izan.
Erdiko gudoñetan (Araba)
Artilleri-burruketa, paxistarren egazkiñak, ondorenik lortu gabe gure guda-esiak suagatu eta astinduaz.
Egoaldeko gudoñetan (Burgos)
Gure artilleriak egoki astindu ditu arerioaren guda-esiak; ez du erantzun arerioak.
Numancia zaldizko taldeko bi gudari igaro dira gure artera, eta Orduñatik errekete bat; izkilu ta guzti etorri dira irurak.

Larrabetzun hegazkin bat lurrera maiatzaren 14an

1937ko Maiatzaren 14ko Eguna egunkarian, ostegunean lurreratu behar izan zuen hegazkin baten berri ematen dute, honela:
"Heinkel" bat eraitsi eben gure mutillak Larrabetzu aldean
Egazkinlaria alemaniarra da ta bizirik jaso eben.- Egun baketsua izan zan guda-oin guztietan.- Kañoi otsak zaratatsu entzun ziran une batzuetan, baña pusildunen joaldi eta burrukaldirik ez zan izan.
Orrialde berdinean Inglaterrako erregea eta bere familiaren argazkia ere agertzen da (Edorta VI'gna Ingalandako bakaldun barria, bere emazte ta alabak lagun dauzkala) eta egunkari osoan zehar hainbat argazki gudarien bizimodua adeirazten.

Maiatzaren 13an Bizkargin joaldi gordinak

Maiatzaren 13an, astearteko joaldien berri ematen du Eguna Egunkariak: Bizkargi'n joaldi gordiñak egiten dira
Arerioak gogorki joten jarraitu eabn alde orretatik, baña gure mutillak eutsi ta atzeratzen dabe. Paxisten egazkiñak izkallazkarez Zornotza suagatu eben.- Sollube'n bost bidar arerioak jo ta bostetan atzeratu.- Gure egazkiñak Bizkargi mendian ibilli ziren eta bonba ugari jaurti zituen.

BERRI ONAK ERE
Egunaren bigarren orrialdean berri on bat ematen dute: Bilbotik irtendako umeak eta atzerriratuak, ondo hartuak izan direla atzerrian: gutxienez txikitxuak ondo egongo dira, hemen bonbak erortzen direna rtean.

Maiatzaren 12an mendiak sutan

1937ko Maiatzaren 12an, Bizkaiko menduak su-ta-gar daudela adierazten da asterarte hartako Eguna egunkarian. Honela azaltzen da lehen orrialdean:
"Bizkargi ingurutan eten barik gudatu zan atzo
Sollube'n aurrerako egunetako joaldi ta aurrerakaden ondoren, mendiaren jaube dira gure gudariak.- Paxisten egazkiñak Yurre eta Gaztelu Elexabeitia erriak suagatu zituezan."

DEFENDATU BEHARRA
Lehen orrialdearen behekaldean, Gerra ZIbila osoan erabili zen argudio bat azaltzen da, esaldi topiko bat azalduz: "Domuit Vasconum".
Egia esan, orduko jaurlaritzak behin eta berriz azaldu zuen ideia da: bortizki agreditzera zetorren arerio baen aurrean defendatu beharrean aurkitu zen herria. Honela argudiatzen du Txingar izeneko kazetari batek:
"Burrukazale ez gara izan; burrukatzera beartu egin gaitue. Egundo be, euskotarrik ez dogu burrukarik asi, iñor menderatzeko asmoz. Gu menderatu naiz etorri izan yakuzanei, orratiño, aurpegia bai emon dautsaguz; sarri askotan izan dogu burrukatu beharra