Bakio ingurutan ondamendia maiatzaren 15ean

Ostiralez, kostaldetik Bilborantza mugitzen doaz Molaren tropak, Mungia inguruan. Horrela adierazten du Maiatzaren 15eko egunak:

Ondamendia aurkitu eben atzo arerioak Bakio ingurutan

Artilleriaz ta egazkiñekaz bide zabalduta ebala uste izan ebenean, gudariak aurrerantz bialdu zitun, baña oneik eriotzea bilatu eben.- Sollube aldean arerioak gogor jo eban azken-orduan.- Iru gudari gure aldera
Beheraxeago badugu azalpen teknikoa, ofizialki adierazita:
EUZKADI'KO GUDA ZAINGOAK ATZO GABEKO AMARRETAN EMANDAKO AGIRIA
Iparralde gudoñak (Bizkaya)
Arratsaldeko azken-orduan arerioak talde ugariz ekin dio Bakio-inguruan, tankeak lagun dituztela; guretarrak egoki ta kemenez eutsi dio tankeetako bi apurtu ta kalte aundia egin.
Sollube-inguruan paxistarren artilleri, egazkin eta gudontziak etengabeko ekiña izan dute, gure kañoiak egoki menderatuaz; gure guda-esiak ez dute arduradun aldakuntzarik izan. Guda-oin ontako beste inguruetan ezer aipagarririk ez da izan.
Erdiko gudoñetan (Araba)
Artilleri-burruketa, paxistarren egazkiñak, ondorenik lortu gabe gure guda-esiak suagatu eta astinduaz.
Egoaldeko gudoñetan (Burgos)
Gure artilleriak egoki astindu ditu arerioaren guda-esiak; ez du erantzun arerioak.
Numancia zaldizko taldeko bi gudari igaro dira gure artera, eta Orduñatik errekete bat; izkilu ta guzti etorri dira irurak.

Maiatzaren 12an mendiak sutan

1937ko Maiatzaren 12an, Bizkaiko menduak su-ta-gar daudela adierazten da asterarte hartako Eguna egunkarian. Honela azaltzen da lehen orrialdean:
"Bizkargi ingurutan eten barik gudatu zan atzo
Sollube'n aurrerako egunetako joaldi ta aurrerakaden ondoren, mendiaren jaube dira gure gudariak.- Paxisten egazkiñak Yurre eta Gaztelu Elexabeitia erriak suagatu zituezan."

DEFENDATU BEHARRA
Lehen orrialdearen behekaldean, Gerra ZIbila osoan erabili zen argudio bat azaltzen da, esaldi topiko bat azalduz: "Domuit Vasconum".
Egia esan, orduko jaurlaritzak behin eta berriz azaldu zuen ideia da: bortizki agreditzera zetorren arerio baen aurrean defendatu beharrean aurkitu zen herria. Honela argudiatzen du Txingar izeneko kazetari batek:
"Burrukazale ez gara izan; burrukatzera beartu egin gaitue. Egundo be, euskotarrik ez dogu burrukarik asi, iñor menderatzeko asmoz. Gu menderatu naiz etorri izan yakuzanei, orratiño, aurpegia bai emon dautsaguz; sarri askotan izan dogu burrukatu beharra

Maiatzaren 10ean aintzaz beteta

Sollube inguruko berriak azaltzen dira maiatzaren hamarreko Eguna egunkarian berriz ere. Aurrekoan bezala, joaldi bero eta gordinak aipatzen dira, izenpburu hone azpian:
"SOLLUBE'N aintzaz bete ziran atzo gure gudariak
Egun guztian joaldi bero ta gordiñak egin ziran eta gure gudariak toki batzuek ostu eutsezan arerioari. Errigoiti'n paxisten gudarozte lodiak gogrki jo eben gure esiak apurtu nairik. Errigoiti-Euba aldean, eundakak il eutsezan gure mutilak arerioari.- Solluben burruka gordiñak"
Beheraxeago, baina hizki larriz, gudarosteak ahultzen zituen barne borroka latz baten irteera: nork agintzen zuen ejerzitoan, lehendakariak ala militarrak. Eta honela ebazten da gatazka hori:
EUZKADI'KO GUDA EKIÑALDIEN BURU AGIRRE JAUNA IZANGO DA

Maiatzaren 9an Solluben borrokan

Igandean Bermeo eta Mungia arteko borroka indartsu eta zartatsuak azaltzen dira Eguna egunkarian. Sollube gainditu eta menpean hartu behar zuten indar militarrak errepublikaren eta jaurlaritzaren aldeko mutilen eskuetatik. Eta ez zuten
ideia hobeagorik izan itsasoan zeuden untzien bateriak erabiltzea baino. Honela deskribatzen du titularrak: "Sollube'ko joaldi indartsu ta zaratatsuak
Egun osuan eten barik jardun zan mendi orretan.- Gabeko amaiketan oraindik burruka bizietan iñarduen gure gudariak.- Egazkiñen ordez artilleria erabilli eben atzo paxistak, areik be lan ugari egin eben arren.- Gure mutilak arerioari zigorrik andiena leporatzen dautse.- Sollube mendia paxista askoren ondamendi izango da".

SOLLUBEKO ESTRATEGIAREN ANALISIA
Solluben indar oso ezberdinen arteko desoreka agirian gelditzen da. Armada oso abtek dituen baliapideak (artileria, hegazkinak, itsasontziak, infanteriaz gain) eskas armatuta dagoen gudari batzuen kontra doaz: anti-aereorik gabe, artileriarik gabe, itsasindarrik gabe... egunkarian aipatzen dutenez, bayonetarekin borrokatu behar zuten, oinezkoak hurbiltzen zirenean! Honela dio:
SOLLUBE'N
Gure gudarien indarraz arrituta gagoz. Euretzaz esan daikegun guztia motz da. Eurak goratu ta txalotuteko agertu daikeguna, txiki.
Gudateko joaldirik gogorrenak Sollube alde onetan egiten dirala esaten gendun arañegun.
Joaldiok egun aretan bezin gartsu, indartsu, gordin eta zaratatsu jarraitzen eben atzo. Atzo gogorrago oraindik gure ustez.
Arerioak egazkiñak goiz-goizetik erabili zitun. Ez orraitik aurre-egunean beste. Atzoko joaldiak artilleriagaz egin zitun. Artilleria izan zan burrukalari gogorren.
Egazkiñak ondo lagundu eutsen.
Lau joaldi egin ziran atzo.
Joaldi garratzak, odoltsuak.
Paxistak tarte bat artuaz, moltso bat saru(?) nai izan ebeb alde aretatik. Ezin orraitik.
Orrelako gurari guztiak bertan bera laga-eragiteko an egozan gure gudariak.
Tankien aurrez-aurre eskuko bonbekaz eta bein baño sarriagotan bayonetiagaz bestien gorputzerako sartuaz.
Gure gudarien buru-eskintzea (eroismua) zenbaterañokua dan atzo ezagutu al izan gendun.
Guztiak gizon bat legez, arerioaren ganera jaurtiten ziran, arerio orreri bideak sarratzeko asmotan.
Gurari ori lortu ebenik ezin ukatu.
Atzeratu ala, baña arerioak gizonak galtzeagaitik ardurarik ez dau-eta, guztiak erositako gizonak diralako, barriro batu ta aurrera egiteko gogoak agertzen zitun.
Aurrerakada bakotxeko gizonak-gizon betiko jausten ziran. Ala ta be arerioa zelan edo alan batu, ta zoratuta lez, nora jo ezekiala, aurrera egiteko asmotan agerzen zan, agintariak orretaraxe beartuten ebelako.
Joaldiak joaldi, zerbait lortu eban. Baña gure gudariak aintzaz bete ziran atzoko burrukaldi gogorretan.

Maiatzaren 8an borroka gordinak

Maiatzeko lehen astea bukatzear dagoela, Eguna egunkariak, Bermeotik aurreratuz, Sollube mendiaren inguruetan borroka latzak gertatu zirela adierazten du. Izenburuak honela dio "Burruka gordiñak Sollube'pean"
Eta datu zehatzak ematen ditu aurrerago: "Gudete au asi zanetik onako joaldirik indartsu ta zaratatsuenak izan dira atzo egin ziranak. Egazkiñak etengabeko lanean, mendiak suz beteten.- Sei tanke arerioari ezerstu ta mendian bera jaurti.- Gure mutillak oin bat be ezeben atzeratu".

Maiatzaren bian joaldi gogorrak

Maiatzaren 2an joaldi gogorrak aipatzen dira Eguna egunkariaren lehen orrian. Hilabete luze Ipar Frontea astitzen hasi zirenetik pasatuta zegoen, eta igande honetan igertzen zen nekea eta sufrimendua:

EUZKO GUDA-OÑETAN
Atzoko joaldi gogor eta indartsuak
Muniketa tontorrean milla baja gitxienez egin yakozan arerioari.- Sollube'ren oñetan burrukaldi beruak.- Arma ugari laga eben paxistak gure eskuetan. Gudontziak guda-oñak suagatzen

BUELTA EMAN NAHIAN
Eta azken orrialdean langileen eguna ospatzeaz gain, Espainiako beste fronteetan gertatzen zena aipatzen da, animoak igotze aldera:

"Errepublikaren joaldi gogor ta indartsuak dira guda oin guztietan.
Mayatza'ren lenengo eguna andikiro ospatu dabe erririk geienetan.- “España” urperatu orduko azpi-gogor baten billa ibilli zala uste da.- Italian jaiotzak geitu ta ugaritzeko asmoz sariak.- Frantziako gudontzia Castro Urdiales'era."