Apirilaren 25ean askatasunaren aldarria

From Udaberri Galdua

Apirilaren 25ean, igandez, askatasuna da hitz nabaria Eguna egunkariaren lehen orrialdean.
Honela dio: "Euzkadi'ren azkatasuna idazten diardugu gure mendietan.
Joaldirik indartsu eta bizienak Elgeta-Elorrio aldean.- Gure mutillak, abertzaletasunak bakarrik eragin daikeen indarraz, oiñik-oin zaindu eta aldeztuten dabe gure lurra.- Paxisten egazkin ugari mendietan.- Beste guda-onetan."

HEGAZKINAK BEHAR
Lehen orriaren behekaldean, gerran zehar nabaria zen premia bat azaltzen da zutabe ezberdinetan. Batetik "egazkiñak nai doguz" aldarrikatzen du ozenki, hegazkin bateko pilotoaren hileta eleizkizunaren argazkiaren ondoren: "Del Rio egazkinlari adoretsu ta ospetsubaren gogo-aldez atzo ospatu zan eleizkixunetik urtekeran egiñiko argazkia dogu au."

From Udaberri Galdua

BONBARDAKETEN LEKUAK ETA LEKUKOAK
Eta beheraxeago, Bilbo inguruko herrietan egon diren bonbardaketak azaltzen dira: Galdakao, Erandio, Lexona eta Getxo besteak beste.
Emen genduzen atzo ere paxistar basatien egazkiñak. Gaurdaiñokoan ixuritako ainbat odolez ez dira aske paxistar ankerrok. (..) Bi aldiz agertu ziran atzo. Sei egazkin, aidea urraka, bildurra sartu-erazotzeko naikoak dira. Sei megazkin paxistak gurerik ikusten ez ditugunean, anikoa ta geiegi geure buruak ikataru ta basterrak zatitzeko. Ondo dakite egi garratz orren berri Galdakano, WErandio, Lexona eta Getxo'k. Argi ta garbi esango liguteke atzo erriotan ildakoak, zutundu ta itz egiterik balute. Baiña ixuritako ainbat odol gazteren irakiñak ere badasaigu beste orrenbeste, badagikigu egin itz.
MARTIN ZABALA LEMOAKOA
Iñaki Muruaren laguntzari esker grabatutako Martin Zabala Lemoako semea zen.
Frontea Bilbora hurbiltzen hasi zenean, bere baserritik alde egin zutela kontatu zigun: behiak eta guzti hiriburura joan zen, bere ania frontean zegoen artean. Bistibietako baserrian gudarien babesleku bihurtu zen Apirilaren hasieran: Lemoako Atxatik gertu bait zegoen!

Apirilaren 24an joaldi indartsuak Elgetan

Larunbateko Eguna egunkariak, 1937ko Apirilaren 23 ostiraleko indarkeriaren lekukotasuna ematen du. Fronteetan jo eta jo ari ziren militar altxatuek, Italiako eta Alemaniako hegazkinen laguntzaren; eurei aurre egiteko ez zegoen ez hegazkin nahikorik, ezta bateria anti-aereorik.
Eta lehen orrialdean horrela adierazten du:
"Illunduta gero, joaldi indartsuak egiten ziran Elgeta eta Elorrio ingurutan.
Elorrio-aldean bereziki, indartsu, bero ta zital jo eban arerioak; une batzutan joaldi gordiñak egin ziran, baña gure mutillak euren aberriko lurrak zaintzen eta aldeztuten dakie.- Paxisten egazkin ugari mendietan.- Ondarroa gañeko paxisten esiak zigortu ta ezerestu ziran."

Apirilaren 23an hegazkinak sutan

Apirilaren 23, ostiralez, aurreko osteguneko borroken berri ematen du Eguna egunkariak. Honela dio:
"Mendietan eta urietan, egazkiñen burruka biziak
Gure egazkiñak paxisten suagalari bat lurreratu eben Elgeta-Elorrio bitartean egindako burruka baten; Bilbao ingurutan beste bi suz bete eta galdu.- Bata "Heinkel" erakua, itxasoan jausi zan; bestea itxasertzean.- Gure aldetik bat galdu gendun.- Elgeta'n lez Karraskain'en, arerioak zigor ederra artu eban!
Egia esan, indarrak ez zeuden simetrikoki banatuta: jaurlaritzak hegazkin txiki gutxi batzuk zituen artean (kazabonbardero edo moskito deitzen zirenak) Francoren tropek alemaniako eskuadrila piloa zeukaten lagun.

SAN JORDI EGUNEKO LEKUKO BAT
Mikel Garmendia, pertsona sutsua eta gudari gartsua, frontean egon zen egun horietan. San Jordi egunekoa izanik, bere testigantza dakargu gaurko egunez, oroimen bat bezala. Maite Goñiren laguntzarekin lortutako lekukoa da Mikel, gaurko egunez 95 urte betetzen dituena.

Apirilak 22an arerioak buru makur

1937ko Apirilaren 22ko Eguna egunkarian, frontearen berriak latzak dira baina Bilbotik ikutu epiko batekin ikusten dira. Honela dio:
Atzo be, arerioak burua makurtu bear gure mendietan
Oraindik illunetan, Eibar gañean joten asi zan.- Esietatik urten eta aurrera egiteko asmoak agertu ebazan; illez mendia bete ondoren, bere lakuetara atzeratzera beartu eben gure gudari bulartsuak.- Joaldi gogor eta biziak Elorrio ingurutan.- Lekeitio'ko itxasertzetik ateunei suagak.- Arañegun Elgeta'n seireun ildako laga zitun mendian

FELIXEN KONTAKIZUNA
Egun horietan Elgeta inguruan, Felix Santorcuato egon zen, bertan bizi zelako. Kimetz Blancoren laguntzari esker grabatutako bideoan mendi horietan egon ziren borroka latzak aipatzen ditu udaberri galdu hartako lekukoak.

Apirilaren 11an joaldi beroak

Igandeko Eguna egunkarian gudarien joaldiak agertzen dira azpimarratuta, arerioek galduta lekuekin batera.
Lasaitasuna komunikatzeko udako eta neguko argazkiekin osotzen dute lehen orrialdea igande horretan. Honela dio:
EUZKO GUDA-OÑETAN
Gure gudariak, joaldi beroetan, leku ugari kendu eutsezan arerioari.
Paxistak egazkin barik, ez dabe adorerik eta indarrik gure mutillen joaldiei eusteko.- Lekeitio, Elgueta eta Elorrio aldetan alde bietako artilleri-joaldiak.- Eibar'tik Soraluze'ko guda tokiak suagatu ziran.- Paxistak nekatuta eta makalduta dagoz."

Mari Igarza Elorriokoa

Mari Igarza Elorrion jaio zen, herriko plazan dagoen etxe eder batean. Garai hartan bere familiarena zen eta taberna zabal bat zeukaten.
Eskolako oroimenak kontatzen dizkigu, zer ikasten zuten eta nolakoak ziren oporrak. 1936ko udakoak oso luzeak izan zirela aitortzen du. Eta bere anaiak oihukatu zuena gogoratzen du, maixuak mugarik gabeko oporrak izango zirela esatean. Gerragatik zenez... Biba-la-Gerra! deiadarra bota zuen ukabila altxatuz!