Magister In Memoriam ZINEBin

ZINEBI filme labur eta dokumentalen festibalean Magister In Memoriam erakusten da lehen aldiz.
INFO GEHIAGO
HalaBedi irratian ere ekitaldiaren berri eman dute, eta emanaldi gehiago ere izango dira hemendik aurrera ere, dokumentala ikusi ahal izateko

Kronika Ibiltaria Zinebin

Bilboko Zinema dokumental eta laburren zinemaldian (ZINEBI) Nestor Basterretxearen Kronika Ibiltaria ikusteko aukera izango dugu.

Aurten 55gn edizioa betetzen denean, sail informatiboan Cronica Errante izeneko dokumentala ikusi, entzun eta gogan hartu ahal izango dugu.

Nestor Basterretxea eskultoreak Bermeotik irten eta ibiltari pasatu zuen gaztaroa laburbildu zuen izen bereko liburu batean. Jon Sierra 12 urteko gazteak, liburua irakurtzen du, orduko gertaerak gogoratuz, eta gaurkora ekarriz, Nestorren gertaerak oroimen historikoan gehituz.

Uztailaren 18an Maria Luisaren urtebetetzea

Maria Luisa Bengoak uztailaren 18a ondo gogoratzen zuen eguna da: bere urtebetetzea ospatzen zuelako. Gaurko egunez 90 beteko lituzke, duela gutxi zendu ez balitz. Bere alaba Marisari esker elkarrizketa interesgarri bat grabatu genuen, Maria Luisaren txikitako oroimenak jasoaz: nola hasi zen ikasten, institutura joaten zenekoa, 1934ko grebak izan zireneko gorabeherak... edo 1936ko urtebetetzea ospatzeko Arraiz mendira joan zirenekoa. Hona hemen 9 minututan emakume kementsu honen gaztaroaren laburpena, bere familiari opari gisan egina.

Ekainaren 20an udaberria bukatzen da

Ekainaren 20an igandez, udaberria bukatuko da 1937an ere. Udaberriko azken igandea tristeta izan zen Bilbon eta inguruko herri guztietan. Irabazi, zaila da jakeita nork irabazi duen: heriotza, gorpu zatituak, odola, samina leku guztietan.
Donostian argitaratzen zen DOMINGO egunkariko zati bat jarriko dugu, Derion sartu zirenean Juan Pujolek idatzi zuena. Honela dio Deriora, hau da aste berean hirzupalau egin lehenago, faxisten tropak sartu zirenean. Honela dio:
Vísperas...
Hacia Bilbao

por Juan Pujol

El día en que se tomó Derio -a escasos kilómetros de Bilbao- tuve la fortuna de llegar a las pocas horas de entrar las tropas.
Todavía estaban las tiendas revueltas por el pillaje de los fugitivos. A la puerta sentados apaciblemente, los soldados habían hecho un alto en la marcha, mientras los ingenieros reconstruían, con su maravillosa rapidez habitual, un puente recién volado. Era una tarde magnífica de Junio, luminosa, llena de fragancias del valle esplendorosamente verde. Pero de vez en cuando, el aire traía un olor angustioso, mezclado al de las yerbas aromáticas-
- Es de los muertos -me dijeron
- ¿Todavía hay muchos sin enterrar?
- Forzosamente, puesto que acabamos de llegar hace unos momentos
(...)
Los traían por le camino, sobre angarillas y camillas, en cuyas lonas la sangre reciente se extendía e iba secando.
- ¿Donde los llevan?
- Al cementerio.
Entonces me fijé en el monumental Camposanto a cuya vera nos habíamos detenido.
- ¿Y cómo han hecho aquí un cementerio tan grande?
- Este - me explicó una vieja vestida de negro- es el cementerio de Bilbao

Ekainaren 19an Bilbo liberatuta?

1937ko Ekainaren 19a larunbata zen, aurtengoa bezala. Francoren militar altxatuak, Alemaniako eta Mussoliniren italiar ejerzitoen laguntzarekin, Bilbora sartu ziren, hiriburua liberatuz, beraien esanetan. Madrileko ABC egunkarian topatzen dugu erreferentzi hau, bertako periodikurik ez baita inondik agertzen:
Bilbao. El Nervión divide la villa invicta, separando sus dos grandes núcleos de población, viejo y nuevo.Esta vista que publicamos (una de las mas características y pintorescas) resume la actividad marítima de Bilbao, con sus muelles de atraque finales: Ripa a la izquierda, y el Arenal, a la derecha. Al fondo la Casa de la Villa silueta su fina torrecilla municipal. Tras ella el monte archanda. Del otro lado del monte los hijos de Aitor afirman su milenario amor a la Libertad, derramando su sangre generosa en el valle de Asúa, impidiendo que el odioso invasor asome sobre la villa.

ASTELEHENEKO ALEAN
Bi egin pasatu beharko dira, asteleheneko alean, Bilboko azken berriak agertzeko:

Ekainaren 17an berriak Bartzelonatik

Ekainaren 17an ez dugu bertako egunkaririk aurkitzen inongo hemerotekan: suposatu dezakegu egoera hain larria izango zela Bilbo barruan, edizioak gauzatzeko eta batez ere, zabaltzeko arazoekin topo egingo zutela. Baina Bartzelonako La Vanguardia egunkarian, hainbat erreferentzi aurkitzen ditugu:
El Ejercito de la Libertad
EL COMUNICADO OFICIAL
Ejercito de tierra:
CENTRO.- Tiroteos y duelos de artilleria...
ESTE.- En la jornada de hoy las tropas republicanas han combatido duramente en los alrededores de Huesca...
NORTE.- VIZCAYA.- La aviación facciosa se dedica a bombardear las diversas vias de comunicación con Santander, con el proposito de impedir la evacuación de mujeres, niños y ancianos que se ha dispuesto para la mayor holgura en la defensa de Bilbao. Estos bombardeos han originado algunas víctimas entre los evacuados.
SANTANDER Y ASTURIAS.- En los frentes de este ejército, tiroteos y cañoneos sin importancia.
En los demás frentes, sin novedad.

EUZKADIKO BERRIAK BOSGARRENEAN
Datu zehatzagoak topatzen ditugu La Vanguardiaren bosgarren orrialdean. Honela dio: LA OFENSIVA DEL FASCISMO SOBRE EL PASI VASCO
Los "gudaris" mantienen a raya al enemigo, haciéndole retroceder en algunos puntos.

Ekainaren 16an arratsalderarte lasai

Ekainaren 16an arratsaldeko egunkarian, batasuna mantentzeko aldarria ikusten da; honela dio "La Tarde"-k:
Todos los hombres con el presidente del Gobierno de Euzkadi hasta la muerte o la victoria final. Que nadie vacile, que nadie claudique.
Editorial antzeko bi zutabeko artikuluan lasaitasuna izatera deitzen du honela:
SERENIDAD
Con nuetro presidente hasta la muerte.
Eta ondoan lau zutabetara:
La salvación del Pais Vasco depende exclusivamente del esfuerzo de sus hijos.
Serenidad y confianza.- Valor y disciplina, nobleza de comportamiento y fidelidad absoluta a nuestras legitimas autoridades

Ekainaren 15ean hitz bereziak behar ziren

Ekainaren 15ean arratsaldez "La Tarde" egunkaria aurkitzen dugu, borrokaren arrazoiak azaltzen eta gudarako indarrak ematen:

EL DISCURSO DE NUESTRO PRESIDENTE
PALABRAS HISTORICAS

¿Ah! Pero todo pueblo que quiere ser digno tiene una voluntad tan firme en la victoria, un porcentaje tan elevado en la ganancia final, que yo estoy seguro que vosotros, al conjuro de mis palabras, sinceras y honradas, sabréis responder como un solo hombre

Ekainaren 15ean indarrak desorekatuta

Ekainaren 15ean ez dugu Eguna egunkaririk aurkitu, Bilboko egoera deskribatzeko; baina beste argitalpen batzutan, gauzak nola zeuden topatu daiteke, Adibidez Boletin Decenal delakoan, Madrileko Biblioteca Nacionalean digitalki kontsultatu daitekeena; honela dio ekaineko alean:
La situación en el Norte

El enemigo hace a Euzkadi la guerra totalitaria

Es un hecho comprobado a lo largo de todos los frentes de la guerra española, pero principalmente en el de Euzkadi, que desde el comienzo de la apliación del control de costas y fronteras de nuestro pais lors rebledes han cuadriplicado sus fuerzas aereas. Y no nos extrañe. Diariamente reciben trimotores de bombardeo y cazas de Alemania e Italia. Les llegan, volando, por Francia y por el Mediterraneo. Mientras al Gobierno de la República se el impide adquirir y transportar armamento, sus enemigos son constantemente auxiliados con elementos modernísimos en cantidades extraordinarias.

Beheraxeago honela adierazten du indarren arteko desorekaren arrazoia:
"El ataque brutal, aparatoso, de gran estilo, que sufre Bilbao cuando escribimos estos comentarios ha sido consecuencia del aumento repentino y enorme de la aviación y la tormentaria terrestre de Franco. Mola y sus consejeros alemanes concibieron la operacion vasca no como una serie de movimientos tácticos normales, combinados estrategicamente y enderezados a la consecución de un fin a la vez militar y politico, sino como aplastameinto rapidísimo, realizado casi exclusivamente gracias a la acumulación de gigantescos medios materiales."

BURDINAZKO GERRIAREN ERASOA
Hirugaren orrialdeal boletinak frontearen erasoak zehatz mehatz deskribatzen ditu hitz hauekin:
"Despues de más de dos meses de luchas porfiadas, los rebeledes habian llegado a una linea que empezxaba al Norte por el Cabo Machichaco, seguia por el monte Jata y al Este de Munguia, continuaba por el Biskargi y las faldas de Peña de Lemona y al Sur de Bilbao cruzaba el Nervión. Esa linea fue atacada el 11 de junio por el sector de San Martin de Fica, en dirección a Derio. Y el ataque estuvo a cargo, casi absolutamente de las fuerzas aéreas y de la artillería."

Ekainaren 13an Galdakaotik Bilbora

Ekainaren bigarren igandean, gauzak gero eta bletzago daude, Bilbo defendatu nahi dutenentzat: batzuk arrazoi politik, demokratiko eta estrategikoengatik; beste batzuk familia edo lagunak bertan dauzkatelako. Horixe adierazten du La Tarde egunkarian idazten duten goiburua:

"El enemigo continua presionando fuertemente por la parte de Santa Marina"

Nafarroatik etorritako tropak (Karlistak, Falangistak eta bestelako militar altxatuak), Bilbora hurbiltzen jaraitzen zuten. San Antonio egunez, Galdakaoko elizan gaua pasatu ondoren, Bilborantza abiatu ziren.
Honela kontatzen digu Victor Bengoetxeak, bere aitak bertatik bertara ikusi zuelako. Entzun bere kontakizuna zehaztasunez beterik.

Ekainaren 10ean eguraldi ona baina

Ekainaren 10ean kontraesankorrak dira berriak, gutxienez Eguna egunkariaren arabera:

Eguraldi ona, baña joaldirik ez.- Artilleriaren burrukak Lemona eta Baranbio'n.- Paxisten egazkiñak mendiak suagatzen.- Bonba ugari Larrabetzu'tik Lezama'ko bidera.- Baketsu baña zur eta tinko gure gudariak

ARGAZKIAK
Bigarren orrialdean guda argazki batzuk topatzen ditugu

Maiatzaren 25ean bare eta baketsu

Maiatzaren 26ko Eguna egunkarian, astearte hogeitabosteko berriak agertzen dira sei zutabetara zabal-zabalik:

Egun baketsua izan gendun atzo gure mendietan

Aurrerako egunetako joaldietan arerioak artu eban zigorrak, atzoko barealdia eragin eutson, indarrak batzeko behar ba'da. Dima-Yurre ingurutan bakea.- Goizaldean, oraindik illun zala, zaratarik izan zan Jata'ren oñetan. Pusildun paxistak, baña, ez eben urten euren esietatik, guree mutillak ezeutselako laga olakorik egiten.- Alemaniar egazkiñen basatikeriak
Badirudi arerioak bakarrik sufritzen dutela: gure mutilak behin eta berri agertzen dira indartsu eta kementsu.
BIGARREN ORRIALDEAN OSASUNARE ALDE
Garbitasuberako eta jan ahal izateko gaien banaketa agertzen da bigarren orrialdean:
Erriaren osasun-alde behar diran neurri guztiak artuko dira aurrez.
Datorren larunbatez jaboi eta margarina, ta 29, 30, 31'gn egunez moskatel banaketa egingo da.
Izparrik gutxi jaso gendun atzo zaingoetan.

EGUNKARIAREN LAUGARRENEAN
Eta azken orrialdean, Bilboren balio estrategikoa
Ona emen "Sept" aldizkingian idoro dogun lan egoki ta garrantzitsu bat: "L'europe Nouvelle"k darakiuskunez Ingalaterra'ren izkillu-geitza dala'ta, Alemaniako guda izkillu-gintzarako dabezan eragozpenak laterrien artean gorabera andiak sortu daikeez.

Apirilaren 20an Bilboko bonbardaketa

Apirilaren 20ko Eguna egunkariak Bilbon izandako bonbardaketak eta berauen ondorioak azaltzen dira. Honela dio lehen orrialdeak

IGANDEAN BILBAO'N

Paxisten egazkiñak koldarkeriz beteta Bilbao suagatu eben

Kale ugaritan katelak (kalteak) egin ebezan.- Garezti ordaindu eben agazkiñak euren ausarkeria.- Egazkin bi lurrera.- Bata Arrigorriaga eta Galdames bitartean, bestea Legutiano ingurutan.- Alemaniarrak Euzkadi'n.- Bonben kaltiak.- Illak eta zaurituak.- Gure egazkinlarien adorea eta ertzañen lan txalogarria.

Asteartean Aberri Egunaren aipamenak

1937ko Martxoaren 30ean Eguna egunkariak igandean ospatu zen seigarren Aberri Eguna zehaztasun guztiekin deskribatzen zuen "Geure jayak" izenburupean. Honela zioen:

"VI Aberri-Eguna andiro ospatu zan"

Sei zutabetara, ikurrinadun dantzari batzuen gainean, azpitituluak telegrama baten antzera hauxe dio:
Eleizkizun eder eta gorengoak Begoña'ko Eleizan.- Jaunartzeak ugari baño ugariago.- Euzko-Eresbatza'ren jardun entzungarria.- "Amaya" antzezkizun zoragarriak.- Erria, alai eta zindo, uri, erritxo eta guda-oñetan"
Lehen orrialde hau ikusita inortxok ez zuen pentsatuko Gerra Zibilaren erdian zegoenik ere.
Baina egun horietan bertan, Udaberri Galduaren erasoak astear zeuden...
Ipar Frontea delakoaren erasoa prestatzen ari ziren Francorekin altxatutako militarrak.
Datu gehiago ikusi dezakezu 1937ko kronologia honetan, Google Docs-en

Astelehenean Aberri Egunaren ostea

1937ko Martxoaren 29an ez zen Eguna egunkaririk atera, baina aurreko eguneko oihartzunak gelditzen ziren Bilbo osotik; eta astearteko alean argitara eman zuten.

IGANDEKO BERRIAK ETA ARGAZKIAK
Eguraldia oso ona izan ezbazen ere, ekintza guztiak gogo onez aurrera atera ziren: mezak, abestiak, txirrindularien lasterketak...

DIRU LAGUNTZAK
Egun osoan zehar dirua biltzen egon ziren itxas-gizonei laguntzeko. Jendeak ahal zuena ematen zuen artean, alderdiko emakumeak eske ibili ziren hiritar eta agintariei: argazki honetan ertzainen burua zen Endika Oruetaren argazkia agertzen da.
Kuriositate bat: edozein gai aipatzen dela Eguna egunkarian, argazkia, aberri egunekoa da, testuarekin bat ez etorri arren.

Martxoaren 28an Aberri Eguna ospatzen

1937ko igande berezi hau, Aberri Eguna ospatzen zen Bilbon eta posiblea zuten herri guztietan. Gogoratu behar dugu Elgetan frentea geldirik zegoela aurreko urteko hurriaren hasieratik. Baina obusak eta bonbak erortzen zirela edozein lekutan.
Beraz Egunaren lehen orrialdean sei zutabetara sabiniar estiloko marrazki bat agertzen da, esaldi pozgarri hauekin:
VIgarren Aberri-Eguna.
Azpian animoak altxatzeko mezu hau:
"Gogotsu eta garretan abertzale guztiak, azkatasun bidean, Euzkadiren jayak ospatuteko.- Uri eta erritxaetan, zr eta gaste gertu, Egun andi au dala-ta. Itxostadar eta gudari goralgarriak geure omena, gaur.
Aginduak zeatz bete, eta euskeraz jardun guztiok".

BAKEA ORAINDIK...
Hurrengo orrialdeetan beste urteetako hiriburu ezberdineko irudiak agertzen dira; baina ahaztu gabe frentean dauden gudariak: boskarren orrian Otxandiko gudaien argazki hau aurkitzen dugu.
Inortxo ere ez zuen pentsatuko hurrengo egunetan hasiko zena, inondik inora...

Igandean hamabosgarren alea

1937ko Urtarrilaren 17an, igandez, Eguna egunkariak hamabosgarren alea kaleratzen du.
Hasteko eta bat nazioarteko gaietan Europako auzia ateratzen da: "Europa'ko auzia len lez dago.- Barriketak laga ta erabagiak artu ta bete biar dira, diñoe frantzetar izparringiak"
Baina komunikazio mundutik aparte, diplomaziaren mugimenduak ere azaltzen dira azpitituluan: "Alemani, Rusia, Ingalanda, Frantze eta Italia'ren ordezkariak batzar barri bat egingo dabe. Erabagi ziatzak artuko ei dabez oraingo onetan egingo dabezan jardunaldietan. Portugal'eko gobernua gertu bakiaren aldez ekiteko Ingalanda'k eskatu dabenian.- Beste izparrak."

GIZARTE LAGUNTZA ZERBITZUAK
Orduko gizarteak, gerraren erdian, bere ahaleginak eta diruak, antolatu behar izan zituen, gerraren kalte kolateralei, aurre egiteko. Sufrimendua ere gero eta argiago azaldu zen Bilboko kaleetan, zauritutako pertsonak ugaritzen joaten zirelako; horregatik sekulako argazkiarekin lagunduta, honela dio Egunak lehen orrialdean: "Paxistengandik igesik etorririk Bilbao'n aurkitu ta gexotu diranentzat etxe eder hau gertatu dau Sorospide Zainguak

Erregeen eguneko Eguna opariekin

1937ko urtarrilaren 6an Errege eguna ospatzen zen ere. Baina bestelako opariak izan zituzten Bilboko biztanleek. Eguna egunkariak triskatza askoren erruduna zehazten zuen: Alemaniako gudarostea Frankoren laguntzaile gartsua izan zen. Eta honela idatzi zioten atariko orrialdean:
EGUNON
Aizetik, itsasotik eta lurretik ari da oraingoan Alemani' Espania'ko, Katalunya'ko eta gure Euzkadi'ko gobernueu gua izugarria egiten. patsisten alderditik ez da ikusten gaur besterik, alemanitarrak baño; eurak dira alderdi aretan agintzen dabenak eta guda anker au aurrera ta aurrera daroenak

BONBARDAKETEN ONDORIOAK
Lehen orrialdean ere Iturribide kalean eta Erandiko etxeetan gertatu ziren ondamendiak azaltzen diren, argazki banatan.


Gehiago jakin nahi baduzu:

• bisitatu Hemeroketa
• transkripzioak irakurri Google Docs-en

Aitaren besoetan ikasitako abestia

Edurne Egino Bilbokoak, gerra garaian aita galdu zuen. Baina bere aitaren besoetan ikasitako abestia ez du sekulan ahaztuko. Entzun abesti goxo hau, bere bihotz-ahotan. Iraupena: 1:45

Manuel Sagastibeltza Karrantzakoa

Manuel Sagastibeltza Karrantzako gudari bat da. Bilbo galdu ondoren, Santanderreko bidean zihoala, honela kantatzen zuen.