Zer egin hezkuntzan bakearen alde

Zer egin daiteke hezkuntzan egia eta bakea berreskuratzearen alde?
Galdera honi erantzuten saiatzen da Mireia Uranga, Gernika Gogoratuz taldean hezitzaile bezala, esperientzia luzea duen irakasleak. Iraupena 5:32

Gerra Zibila bi egunetan bukatuta?

Bergarako Santa Marinaren erromerira joan zen Inazio Ernabide 1936ko uztailaren 18an. Bertan jakin zuen Bartzelonan gertatzen ari zena. Boluntario moduan apuntatu zen frontera joateko. Baina pare bat egunetan... gerra bukatuta zegoela ematen zuen, eurak zeukaten indarra erakusti gabe! Entzun bere kontakizuna. Iraupena: 3:58

Teresa Garatea Natxituakoa

Teresa Garatea Natxituan jaio zen 1917 urtean. Bizimodua bertan egin zuen, eskolara joanez, jaietara irteten... baina goiz bueltatzen zen etxera, beti ere: gurasoak bestela...
1937ko Apirilaren bukaeran, Gernika bonbardatu eta gutxira, milizianoak erretiratzen ikusi zituen gau batez, Natxituako mendietarik.
Teresa biharamunean, egunero bezala, esnea saltzera joan zen bere astoarekin eta... soldadu alemanek erosi zioten den-dena, litroa pezeta batean ordainduz noski! Iraupena: 4:59

ESKERRAK FERNANDORI
Grabaketa hau Teresaren senide den Fernando Garatea matematikako irakaslearen laguntzarekin egin nuen. Irakaskide eta lagun honi beraz mila esker!

Floren Uriarte Zeanurikoa

Floren Uriarte Zeanuriko Ipinan jaio zen 1920 urtean. Eskolan Bera de Bidasoako andereño bat euki zuen, ikasleak kaputxinoetara eraman nahi zituela. Eta apaiza gogor xamar aritzen zen dotriña ikas dezaten. Hamasei urtekin lan bila joan zenean, "gerra mugidu" egin zen eta... lanik gabe gelditu! Gerra Zibilaren erdian soldadu eraman zuten, 1938an Logroñora deitu zutelako, eta sei urte beranduago, itzuli zen etxera?
Non gelditu ziren Florenen urterik onenak? Udaberri Galdu bat izan zen beretzat denbora guzti hori.
Kontuen artean eta kantuen artean, horrela aitortzen digu berak. Iraupena: 9 min.
ESKERRAK:
Elkarrizketa hau Arratia institutuko irakaslea den Angel Larreari esker burutu da.

Benigna Olabarrieta Lezamakoa

Benigna Olabarrieta Lezaman jaio zen 1924 urtean, Goitioitza auzoan. Bere familian 12 senide ziren, eta aitak etxe bat eraiki zuen, auzokoen eta familiakoen laguntzarekin.
Non? Gaztelumendi azpian. Gerra Zibila hasi zenean "gorrien kuartela" bihurtzeko agindua jaso zuten eta etxetik alde egin behar izan zuten. Frontea hurbildu ahala, etxetik ezezik, herritik ere alde egin behar izan zuten, 1937ko ekainaren 12an, San Antonio besperan. Frontea Santanderrera pasatu ondoren, etxera itzuli eta zer topatu? Benignak berak kontatzen digu den-dena. Iraupena: 9 min.

Aitaren besoetan ikasitako abestia

Edurne Egino Bilbokoak, gerra garaian aita galdu zuen. Baina bere aitaren besoetan ikasitako abestia ez du sekulan ahaztuko. Entzun abesti goxo hau, bere bihotz-ahotan. Iraupena: 1:45

Manuel Sagastibeltza Karrantzakoa

Manuel Sagastibeltza Karrantzako gudari bat da. Bilbo galdu ondoren, Santanderreko bidean zihoala, honela kantatzen zuen.

Gudariak eta erreketeak aurrez aurre

Imanol Ortiz de Zarate eibartarrak, gudari bakoitzak zeren alde dagoen argitzen digu abesti labur honetan. Iraupena: 0:40

Erbestera baina kantari

Kontxi eta Angelita Belandia aizpak Frantzian egon ziren Gerra Zibilak irauten zuen artean. Hango kolonian, halako abestiak ikasu zituzten.

Biba Errepublika kantatzen

Kontxi Belandia eta bere aizpa Angelita, galdakotar aizpak, Errepublikaren garaiko abestiak gogoratzen dituzte. Besteak beste, fronean dauden UHPko milizianoak eta zauritutako gudariak laguntzeko hau. Iraupena: 0:18

Kasilde Aginaga Markinakoa

Kasilde Aginaga Barinagarementeria Markinan jaio zen, duela 93 urte; hau da 1916 urtean Okerra kalearen 26an. Baina oraindik gaztetasunaren indarra eta gogoa mantentzen du aspaldiko kontuak gogoratzeko, eta zehatz mehatz kontatzeko:

• udaberriko lore bat bezala jaio zela, apirilaren 9an
• Primo de Riveraren diktadura garaian, debekatutako mezuak barruko jantzietan izkutatuta pasatzen zituela
• gudari batekin maitemindu zenekoa edo
• bere aita atxilotuta eraman eta jakin nahi zutena ateratzeko, biluztu zuteneko pasartea

Handik hilabete gutxira, bere aita hil egin zen. Baina Miren Kasilderen bizitzak beste pasarte asko ere badauzka, hurrengo batean kontatzeko modukoak. Iraupena: 7:16
ESKERRAK:
Grabaketa hau Patxi Juaristi EHUko irakasleari esker burutu da:

• kontaktua egiteaz gain,
  
• elkarrizketa osoa berarekin egin du Kasildek,
  
• aurretiaz bildu duen informazioa asko delarik ere.

Mila esker Patxi!


NOR ZEN KASILDEREN AITA? (Patxi Juaristik bildutako informazioa)
Aginaga Ugarteburu, Jose Andres (Buru-biribil) Markinan jaio zen 1874 urtean eta 1938an hil zen.
Frankistak herrian sartu zirenean atxilotu egin zuten, eta Markinako kartzelara eraman, EAJ-ren antolaketari buruz informazioa ateratzeko helburuarekin. Hain zuzen ere, Batzokiko lehenendakaria nor zen jakin nahi zuten Frankoren Asaltoko Guardiek.
Kartzelan biluztu egin zuten eta jo, baina berak ez zuen izenik eman. Kartzelan bizi izan zuenaren ondorioz, handik gutxira hil zen (1938an) arazo psikologiko larriekin.
Jose Andres zapataria zen. Bere tailerra Okerra kalean zegoen.
Joxepa Martina Angela Barinagarrementeria Arakistain-ekin (1874-1961) ezkonduta egon zen. Abertzaleak ziren, eta euren alaba Kasilde ere kartzelan sartu zuten abertzalea izateagatik. Euren errein Maria Luisa Belaustegiri hilea moztu zioten eta soldaduen kuarteleratu ziren etxeetako komunak garbitzen eduki zuten.

1937ko uda azkena izan zen

1.937ko uda... azkena izan zen! Zer gehiago esan daiteke?
Udaberri Galduaren ondoren, ekainaren 19an Bilbo frankisten eskuetan erori ondoren, Joseba Agirreazkuenagak argi azaltzen digu: elkarrizketak izan ziren etengabe.
Baina adostasunik ez zen lortu burrukan zeuden bi aldeen artean; edo mezuak ez ziren iritsi etorri behar ziren bidetik...
Azkenean, udan zehar atzeraka, atzeraka joan ziren tropak, gobernua eta jendea, gobernu legitimoarekin zihoazen herritarrak.
Batzuk Santanderrera heldu arte: Laredo, Santoña; beste batzuk Torrelavega, Gijon, itsasoa zeharkatu eta... Frantzia, Holanda, Errusia, Mexiko, Argentina
Historiaren irakatsia oso argia da, Josebaren hitzetan.

Gerraren hasiera 1936ko udan

Joseba Agirreazkuenaga, EHUko Historia Garaikidearen irakasleak, Gerra Zibilaren lehen hilabeteak azaltzen dizkigu. Gerraren hasieran, militarrak estatu kolpea ematen saiatu zirenetik, gerra zibilaren estrategia bihurtu zen arte:

• Uztailaren 18an tropak altxatu ziren Afrikan, eta Andaluziatik sartu ziren peninsulara
• Euskal Herriko lurralde bakoitzean egon zen erantzuna zehaztu arte: Nafarroan eta Araban militarrekin, Gipuzkoan eta Bizkaian Errepublikarekin.

Agirreazkuenagak lurraldez lurralde, eta hiriburuz hiriburu azaltzen du zein zen egoera, udako hilabete horietan.
Urriaren hasieran, Euzko Jaurlaritza antolatu zen arte, jeltzaleak estatutua lortzeko, zalantza batzuk tarteko, Errepublikaren legitimitatea defendatzea erabaki zutelako.



GEHIAGO JAKITEKO/EGITEKO

• Ikusi kalitate handiz, Udaberri Galduaren kanala, Youtuben
• Kontsultatu Wikipedian Gerra Zibilaren informazioa
  

Bilbora sartu ziren militarrak Ekainaren 19an

Udaberri Galdua bukatzeko modurik argiena (eta gogorrena), 1937ko Ekainaren 19koa izan zen. Molaren tropak, Francoren laguntasun guztiarekin (alemaniar hegazkinak eta italiar tropak) Bilbora sartzen dira, Frente Norteko erasoan lorpen handi bat bezala. Arratsaldeko lauretan, Bilboko eleizetako kanpaiak jotzen ospatu zuten "biktoria". Joseba Agirreazkuenaga historia irakasleak, labur biltzen digu zer suposatzu zuten udaberriko hiru hilabete odoltsu horiek.

GEHIAGO JAKITEKO/EGITEKO:

• Kontsultatu Wikipedian Gerra Zibilaren gaia
• Ikusi bideo guztien jarioa Youtubeko Udabgaldua kanalean
• Jarraitu Technoratin Udaberri_Galdua etiketa

Gerra aurreko egoera

Joseba Agirreazkuena, EHUko Historia Garaikidearen irakasleak, 1.936ko gerra hasi baino lehen, zer gertatu zen azaltzen digu.
Aditu honen aburuz, 30etako hamarkada mugitua izan zen, bai politika kontuetan, bai sozialki ere. Hementxe dugu, 7 minututan kontatuta, laburpen interesgarri bezain zehatza.

Domi Zugarramurdi Doneztebekoa

Domi Zugarramurdi 1917 urtean jaio zen, Bidasoa ibaiaren ondotxoan: Uhartean. Eta urak bere familiaren bizitza sakonki markatu zuen. Asko ikasi zuen Doneztebeko mojen kolegioan eta Santanderrera joateko zenean, enfermera ikastera, Gerra Zibila hasi zen. Donezteben 13 hildako izan ziren gerraren ondorioz; baina herritik kanpo: han gerra ez zen pasatu, "los de la gerra" pasatzen ikusi zituzten.
Ikus-entzun bere kontakizuna bideo labur honetan.


GEHIAGO JAKITEKO/EGITEKO:

• Kontsultatu Wikipedian Gerra Zibilaren gaia
• Ikusi bideo guztien jarioa Youtubeko Udabgaldua kanalean
• Jarraitu Technoratin Udaberri_Galdua etiketa

Udaberri Galdua gaika antolatuta

Etiketak erabiliz, Udaberri Galdua GAIKA antolatuta ikusi dezakezu:

• Lurraldeen arabera: Araba, Bizkaia, Gipuzkoa edo Nafarroa
• Euskalkiaren arabera: bizkaiera, gipuzkera, nafarra edo arabarra
• Urtearen arabera, jaiotzak edo gertaerak topatzeko:
  

1. 1912, 1913, 1914, 1915, 1916, 1917, 1918, 1919, 1920
2. 1921, 1922, 1923, 1924, 1925, 1926, 1927, 1928, 1929, 1930
3. 1931, 1932, 1933, 1934, 1935, 1936, 1937, ...
   

• Abestiak entzuteko, emakumeak entzuteko, gudariak ezagutzeko,
  

Cesario Irigoien Iturengoa

Cesario Irigoien Nafarroako iparraldeko Ituren herri ospetsuan jaio zen (gogoratzen Mikel Laboaren abestia? Iturengo arotza....) ; eta bertako eskolara joan ohi zen, neguan elurtea zegoenean ere. Baserriko lanak egiten zituen txiki-txikitatik, eta basora egur bila, belarra mozten edo ganadua biltzen ohituta zegoen. Lan guzti horiek egiteko, umorea eta adorea galdu gabe, kantari ibiltzen zen.

Oraindik abestiak ondo gogoratzen ditu Cesariok: entzun, entzun! Iraupena: 5:55 min.

Pertsonekin hitz egiten ikasten da

Udaberri Galdua proiektuan Gerra Zibilari buruz ikasteko, jendearengana jo dugu. Eta esaldi hau egiaztatzen tematu gara: pertsonekin hitz egiten... ikasten da.
Historia ere bai; horregatik etno-historia egiten saiatu gara.

EHUN LORE, MILA ESKER
Hona hemen bere bizipenak eta sentipenak, eskuzabal, gurekin konpartitu duten nagusiak. Denak 80 urtetik goragoak, gehienak inoiz euskaran alfabetatu gabeak, baina den-denak bere bihotza zabaldu digutenak. Eskerrik asko denori!

Mari Igarza Elorriokoa

Mari Igarza Elorrion jaio zen, herriko plazan dagoen etxe eder batean. Garai hartan bere familiarena zen eta taberna zabal bat zeukaten.
Eskolako oroimenak kontatzen dizkigu, zer ikasten zuten eta nolakoak ziren oporrak. 1936ko udakoak oso luzeak izan zirela aitortzen du. Eta bere anaiak oihukatu zuena gogoratzen du, maixuak mugarik gabeko oporrak izango zirela esatean. Gerragatik zenez... Biba-la-Gerra! deiadarra bota zuen ukabila altxatuz!